Sophos Hukuk Bürosu

وکیل حسین آیدین · آلانیا / آنتالیا

مستأجری که مدام دعوا می‌کند، تا پاسی از شب سروصدا راه می‌اندازد، به ساکنان دیگر توهین می‌کند یا به در ساختمان آسیب می‌زند، هم برای مالک و هم برای همسایگان مشکلی جدی است. بسیاری از مالکان بلافاصله یک اخطارنامه کوتاه‌مدت می‌فرستند و دعوای تخلیه طرح می‌کنند. اما ماده ۳۱۶ قانون تعهدات ترکیه (TBK) تشریفات سختی پیش‌بینی کرده و دعوایی که بدون رعایت آن طرح شود، حتی اگر تخلف واقعاً رخ داده باشد، ممکن است رد شود.

پاسخ کوتاه: در اجاره مسکونی و محل کسب مسقف، برای تخلیه مستأجری که همسایگان را آزار می‌دهد یا به ملک آسیب می‌زند، قاعدتاً باید با اخطار کتبی دست‌کم سی روز به او مهلت داد تا تخلف را برطرف کند و اعلام کرد که در غیر این صورت قرارداد فسخ می‌شود؛ همچنین تخلف باید پس از پایان مهلت ادامه داشته باشد. فسخ فوری بدون مهلت تنها زمانی ممکن است که مستأجر عمداً خسارت شدید وارد کند، دادن مهلت آشکارا بی‌فایده باشد یا رفتار او غیرقابل تحمل شده باشد. یک دعوای خانوادگی یا خسارت محدود، این راه استثنایی را باز نمی‌کند.

مهم: دادن مهلتی کمتر از سی روز در اخطارنامه، مثلاً ۳، ۷، ۱۰ یا ۱۵ روز، در رویه دیوان عالی و دادگاه‌های تجدیدنظر منطقه‌ای به‌تنهایی برای رد دعوای تخلیه کافی دانسته می‌شود. این نقص قاعدتاً حتی اگر تا زمان طرح دعوا بیش از سی روز گذشته باشد، جبران نمی‌شود.

این راهنما بر پایه قانون تعهدات ترکیه شماره ۶۰۹۸، قانون مالکیت آپارتمان‌ها شماره ۶۳۴، قانون میانجیگری در اختلافات حقوقی شماره ۶۳۲۵، رأی سال ۲۰۲۶ شعبه پانزدهم حقوقی دادگاه تجدیدنظر منطقه‌ای آنکارا و رویه دیوان عالی ترکیه (Yargıtay) تهیه شده است.

ماده ۳۱۶ TBK: تعهد به مراقبت و احترام به همسایگان

ماده ۳۱۶ TBK دو تعهد جداگانه بر عهده مستأجر می‌گذارد: استفاده با مراقبت و مطابق قرارداد از مورد اجاره و رعایت احترام لازم نسبت به ساکنان ساختمان و همسایگان. بنابراین نه تنها وضعیت آپارتمان، بلکه رفتار مستأجر در ساختمان یا مجتمع مسکونی نیز جزئی از رابطه اجاره است. مواردی که در قانون تعهدات سابق شماره ۸۱۸ «استفاده آشکارا نامناسب» نامیده می‌شد، اکنون ذیل ماده ۳۱۶ بررسی می‌شود.

این ماده سه بند دارد:

قاعده: اخطار با مهلت ۳۰ روزه

بیشترین اشتباهات در عمل در همین مرحله رخ می‌دهد. برای موفقیت دعوای تخلیه به سبب تخلف از قرارداد، اخطارنامه باید همه عناصر زیر را داشته باشد:

  1. کتبی باشد (برای سهولت اثبات، ارسال از طریق دفترخانه (نوتر) ترجیح داده می‌شود)،
  2. تخلف به‌طور مشخص بیان شود،
  3. دست‌کم سی روز برای رفع تخلف مهلت داده شود،
  4. به‌روشنی اعلام شود که در صورت عدم رفع، قرارداد فسخ می‌شود،
  5. تخلف پس از پایان مهلت همچنان ادامه داشته باشد.

دیوان عالی اخطارنامه‌ای را که فاقد هر یک از این عناصر باشد، فاقد اثر حقوقی می‌داند:

توجه: «ظرف سی روز آپارتمان را تخلیه کنید» با «ظرف سی روز تخلف را برطرف کنید، در غیر این صورت قرارداد فسخ می‌شود» از نظر حقوقی یکسان نیست. دیوان عالی دومی را لازم می‌داند.

استثنا: فسخ فوری

بند ۳ ماده ۳۱۶ در موارد شدیدی که مهلت سی روزه بی‌معنا است، به موجر اجازه می‌دهد با اعلام کتبی قرارداد را فوراً فسخ کند. هیئت عمومی حقوقی دیوان عالی در رأی E. 2017/1770, K. 2021/1738 مورخ 23.12.2021 توضیح داد که موارد «استفاده آشکارا نامناسب» قانون سابق اکنون در بند ۳ ماده ۳۱۶ تنظیم شده و در صورت غیرقابل تحمل بودن رفتار مستأجر، موجر می‌تواند با اعلام کتبی قرارداد را فوراً فسخ کند.

نمونه‌هایی که دیوان عالی آستانه غیرقابل تحمل بودن را محقق دانست:

رأی دادگاه تجدیدنظر منطقه‌ای آنکارا

نمونه‌ای جدید، رأی شعبه پانزدهم حقوقی دادگاه تجدیدنظر منطقه‌ای (BAM) آنکارا، E. 2026/18, K. 2026/2687 است.

موضوع پرونده

خوانده به موجب قرارداد مورخ 15.01.2020 مستأجر بود. موجر با این ادعا که مستأجر دائماً دعوا می‌کند و اطرافیان را آزار می‌دهد و به در ملک آسیب زده است، به استناد ماده ۳۱۶ دعوای تخلیه طرح کرد. در اخطارنامه پیش از دعوا، به‌جای سی روز قانونی، برای رفع همه خسارات و بازگرداندن ملک به حالت سابق تنها ده روز مهلت داده شده بود. دادگاه بدوی دعوا را رد کرد و موجر تجدیدنظرخواهی نمود.

استدلال دادگاه

شعبه درخواست تجدیدنظر را در ماهیت رد کرد. استدلال آن بر سه پایه استوار است:

  1. در اخطارنامه به‌جای سی روز، ده روز مهلت داده شده بود؛ بنابراین تشریفات فسخ عادی طبق بند ۲ ماده ۳۱۶ به‌درستی طی نشده بود.
  2. در پرونده خسارت یا تقصیر شدیدی که فسخ فوق‌العاده بدون مهلت را توجیه کند، وجود نداشت. به‌ویژه آسیب به در آپارتمان در جریان یک دعوای خانوادگی از جمله موجبات فسخ فوق‌العاده طبق بند ۳ ماده ۳۱۶ دانسته نشد.
  3. هیچ صورتجلسه یا سند مشابهی درباره حوادث وجود نداشت؛ ادعای «دعواهای مداوم» با ادله مشخص پشتیبانی نمی‌شد.

این رأی اشتباه رایج مالکان را به‌وضوح نشان می‌دهد: دعوایی که بر اخطارنامه با مهلت ناکافی مبتنی است، تنها زمانی نجات می‌یابد که موضوع در یکی از موارد شدید بند ۳ ماده ۳۱۶ بگنجد. در غیر این صورت، ندادن مهلت سی روزه برای باختن دعوا کافی است.

چرا دعوای خانوادگی یا حادثه یک‌باره کافی نیست؟

رویکرد دادگاه تجدیدنظر آنکارا با رویه پیشین هماهنگ است. در رأی دیوان عالی، شعبه ششم حقوقی، E. 2013/10719, K. 2013/12541, 17.09.2013، که درباره مستأجر و خانواده‌اش بود که گویا در دعواهای خانوادگی فریاد می‌زدند و تلویزیون را با صدای بلند تماشا می‌کردند، چنین آمده است:

بنابراین حکم تخلیه دادگاه بدوی نقض شد. معیاری که از رویه قضایی به دست می‌آید، تفکیک میان سروصدا و ناسازگاری‌هایی است که در زندگی آپارتمانی تا حدی باید تحمل شود، با رفتارهایی که تکراری، عمدی، معطوف به دیگران هستند و زندگی مشترک را عملاً ناممکن می‌کنند. فسخ فوری مستلزم وجود گروه دوم و اثبات مشخص آن است.

ادله: چه چیزی اهمیت دارد؟

دادگاه تجدیدنظر آنکارا نبود صورتجلسه را صراحتاً در استدلال خود آورده است. در عمل، ادله زیر تعیین‌کننده هستند:

میانجیگری، دادگاه صالح و مراحل دعوا

راه همسایگان و مدیریت مجتمع: ماده ۳۳ KMK

دعوای تخلیه طبق ماده ۳۱۶ را تنها موجر می‌تواند طرح کند. اما همسایگان یا مدیریت مجتمع می‌توانند طبق مواد ۱۸ و ۳۳ قانون مالکیت آپارتمان‌ها علیه مستأجر مداخله قاضی (hakimin müdahalesi) را درخواست کنند. تعهد به رفتار با حسن نیت و آزار نرساندن به یکدیگر طبق این قانون، شامل مستأجران ساکن در واحدها نیز می‌شود.

در پرونده‌ای که دیوان عالی، شعبه پنجم حقوقی، E. 2025/12848, K. 2026/8824, 11.05.2026 بررسی کرد، مدیر ساختمان به سبب تهدید، توهین و سروصدای مستأجر، تخلیه و مداخله قاضی را خواستار شد. دادگاه بدوی درخواست تخلیه را رد کرد اما دستور داد مستأجر طبق ماده ۳۳ اخطار دریافت کند که به ساکنان توهین نکند، آنان را تهدید نکند، به دیوارها ضربه نزند و شب‌ها مزاحم کسی نشود. چون مستأجر در جریان دادرسی نقل مکان کرد، دادگاه تجدیدنظر دعوا را بی‌موضوع دانست اما به دلیل حقانیت خواهان، هزینه‌های دادرسی را بر عهده مستأجر گذاشت؛ دیوان عالی این رأی را تأیید کرد.

این راه به‌ویژه در مجتمع‌های بزرگ مسکونی آلانیا، محمودلار، کستل و کناکلی که مستأجران کوتاه‌مدت و بلندمدت کنار هم زندگی می‌کنند، می‌تواند راه‌حلی عملی باشد. اگر مالک به طرح دعوا تمایل نداشته باشد، اخطار قضایی طبق ماده ۳۳ و ادامه تخلف پس از آن می‌تواند در دعوای بعدی مالک طبق ماده ۳۱۶ دلیلی قوی باشد.

نکات دفاعی مستأجر

جدول مقایسه

راهمبنای قانونیمتقاضیشرطنتیجه
فسخ پس از اخطاربند ۲ ماده ۳۱۶ TBKموجراخطار کتبی با دست‌کم ۳۰ روز مهلت؛ ادامه تخلفتخلیه
فسخ فوریبند ۳ ماده ۳۱۶ TBKموجرخسارت شدید عمدی، بی‌فایده بودن مهلت یا غیرقابل تحمل بودن؛ اعلام کتبیتخلیه
مداخله قاضیمواد ۱۸ و ۳۳ KMKمالکان واحدها، مدیر، سایر ساکناناثبات رفتار آزاردهندهاخطار؛ در صورت ادامه، جریمه اداری

خلاصه آرا

دادگاه / مشخصاتموضوعنتیجه
BAM آنکارا، شعبه ۱۵ حقوقی، E. 2026/18, K. 2026/2687اخطار ۱۰ روزه؛ آسیب به در در دعوای خانوادگیرد تجدیدنظر؛ رد دعوا تأیید شد
دیوان عالی، هیئت عمومی حقوقی، E. 2017/1770, K. 2021/1738, 23.12.2021بند ۳ ماده ۳۱۶ و «استفاده آشکارا نامناسب» سابقفسخ فوری در صورت غیرقابل تحمل بودن
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2015/9355, K. 2016/1457, 29.02.2016مهلت ۷ روزه؛ دعوا پس از ۳۵ روزحکم تخلیه نقض شد
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2014/1761, K. 2014/2333, 03.03.2014مهلت ۳ روزهاخطار فاقد اثر حقوقی
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2015/6262, K. 2015/9345, 03.11.2015مهلت ۱۵ روزهحکم تخلیه نقض شد
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2013/14216, K. 2013/15789, 25.11.2013اخطار فسخ بدون مهلتحکم تخلیه نقض شد
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2013/10719, K. 2013/12541, 17.09.2013دعوای خانوادگی، صورتجلسه‌های کلیحکم تخلیه نقض شد
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2015/8992, K. 2016/308, 25.01.2016تهدید و فحاشی علیه موجررد دعوا نقض شد؛ غیرقابل تحمل بودن پذیرفته شد
دیوان عالی، شعبه ۶ حقوقی، E. 2015/2255, K. 2015/3766, 15.04.2015آب کثیف، توهین؛ جرم بودن شرط نیسترد دعوا نقض شد
دیوان عالی، شعبه ۳ حقوقی، E. 2017/4988, K. 2017/12944, 28.09.2017تهدید ساکناندعوای بدون اخطار ممکن؛ رد دعوا نقض شد
دیوان عالی، شعبه ۵ حقوقی، E. 2025/12848, K. 2026/8824, 11.05.2026مداخله قاضی طبق ماده ۳۳ KMK علیه مستأجررأی BAM تأیید شد

پرسش‌های متداول

چند روز باید به مستأجر مهلت داد؟

در اجاره مسکونی و محل کسب مسقف دست‌کم سی روز برای رفع تخلف. دیوان عالی اخطارنامه‌های با مهلت کمتر را فاقد اثر حقوقی می‌داند و دعوای تخلیه رد می‌شود.

مستأجر به در ساختمان آسیب زده است؛ آیا می‌توانم فوراً تخلیه کنم؟

قاعدتاً نه. دادگاه تجدیدنظر منطقه‌ای آنکارا آسیب به در آپارتمان در جریان دعوای خانوادگی را موجب فسخ فوق‌العاده ندانست. فسخ فوری مستلزم خسارت شدید عمدی یا رفتار غیرقابل تحمل است.

آیا رفتار مستأجر باید جرم باشد؟

خیر. دیوان عالی جرم بودن رفتار طبق قانون جزای ترکیه را شرط نمی‌داند؛ کافی است رفتار برای موجر یا همسایگان غیرقابل تحمل شده باشد.

آیا پیش از دعوای تخلیه میانجیگری الزامی است؟

بله. از 01.09.2023 میانجیگری اجباری در اختلافات ناشی از اجاره، از جمله دعوای تخلیه به سبب تخلف از قرارداد، اعمال می‌شود.

آیا همسایگان می‌توانند علیه مستأجر دعوا طرح کنند؟

همسایگان نمی‌توانند طبق ماده ۳۱۶ دعوای تخلیه طرح کنند، اما می‌توانند طبق ماده ۳۳ قانون مالکیت آپارتمان‌ها مداخله قاضی را برای متوقف کردن رفتار آزاردهنده درخواست کنند.

در تخلیه مستأجری که همسایگان را آزار می‌دهد یا به ملک آسیب می‌زند، نتیجه اغلب نه به خود حادثه، بلکه به رعایت تشریفات بستگی دارد. همان‌طور که رأی دادگاه تجدیدنظر آنکارا نشان می‌دهد، ندادن مهلت سی روزه می‌تواند حتی به رد دعوایی به ظاهر به‌حق منجر شود. فسخ فوری تنها در موارد شدیدی که به آستانه غیرقابل تحمل بودن رسیده و با ادله مشخص ثابت شده باشد، توصیه می‌شود. برای جلوگیری از تضییع حقوق در اختلاف مشخص خود، مراجعه به وکیل متخصص در این حوزه توصیه می‌شود.

منابع: قانون تعهدات ترکیه شماره ۶۰۹۸، ماده ۳۱۶؛ قانون مالکیت آپارتمان‌ها شماره ۶۳۴، مواد ۱۸ و ۳۳؛ قانون میانجیگری در اختلافات حقوقی شماره ۶۳۲۵، ماده 18/B؛ قانون آیین دادرسی مدنی شماره ۶۱۰۰، ماده ۴؛ BAM آنکارا، شعبه ۱۵ حقوقی، E. 2026/18 K. 2026/2687 و آرای دیوان عالی مندرج در جدول بالا. متون قوانین: mevzuat.gov.tr.

تذکر حقوقی: این متن صرفاً برای اطلاع‌رسانی عمومی تهیه شده و مشاوره حقوقی محسوب نمی‌شود. sophoshukuk.com هیچ‌گونه ارجاع، تضمین یا وعده‌ای درباره نتیجه نمی‌دهد. هر پرونده باید با توجه به شرایط خاص خود بررسی شود؛ برای اختلاف مشخص خود حتماً از یک وکیل مشاوره حقوقی دریافت کنید.