Sophos Hukuk Bürosu

Av. Hüseyin Aydın · Alanya / Antalya

Alanya, farklı ülkelerden gelen eşlerin oluşturduğu karma ailelerin en yoğun yaşadığı şehirlerden biridir. Türk-Rus, Türk-Ukraynalı, Türk-Alman veya Türk-İranlı çiftler ayrıldığında, en zor soru genellikle mal paylaşımı değil, çocuğun kiminle yaşayacağıdır. Ebeveynlerden birinin yurt dışına dönmek istemesi bu soruyu daha da karmaşık hale getirir.

Kısa cevap: Velayet, boşanma davasında hakim tarafından çocuğun üstün yararı esas alınarak ebeveynlerden birine veya koşulları varsa her ikisine birlikte (ortak velayet) verilir. Velayet kararı kesin ve değişmez değildir: ebeveynin yeniden evlenmesi, başka bir yere taşınması, çocuğun ihmal edilmesi veya kişisel ilişki kararına uyulmaması gibi yeni durumlar ortaya çıkarsa velayetin değiştirilmesi istenebilir (TMK m. 183). İdrak çağındaki çocuğun görüşü mutlaka alınır.

Önemli: Çocuğu diğer ebeveynin rızası veya mahkeme izni olmadan yurt dışına götürmek, uluslararası çocuk kaçırma sayılabilir ve çocuğun iadesi ile velayetin değiştirilmesi sonuçlarını doğurabilir. Yurt dışına taşınma planınız varsa önce mahkemeden karar alınmalıdır.

Bu rehber, Alanya, Antalya, Manavgat, Mahmutlar ve Konaklı’da yaşayan Türk ve yabancı uyruklu aileler için 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 183, 336, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararları çerçevesinde hazırlanmıştır.

Anahtar terimler · Key terms · Ключевые термины · واژه‌های کلیدی

TürkçeEnglishРусскийفارسی
Velayetcustody (parental authority)опека / родительские праваحضانت / ولایت
Ortak velayetjoint custodyсовместная опекаحضانت مشترک
Velayetin değiştirilmesimodification of custodyизменение опекиتغییر حضانت
Kişisel ilişkivisitation rightsправо на общение с ребёнкомحق ملاقات
Uluslararası çocuk kaçırmainternational child abductionмеждународное похищение ребёнкаربودن بین‌المللی کودک
Alanya aile avukatıAlanya family lawyerсемейный адвокат в Аланьеوکیل خانواده در آلانیا

1. Boşanmada Velayet Kime Verilir?

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanmada ise velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m. 336). Hakim karar verirken ana ve babayı dinler ve şu unsurları birlikte değerlendirir:

Velayet düzenlemesi kamu düzenine ilişkindir; hakim tarafların talepleriyle bağlı değildir ve yargılama sırasında ortaya çıkan yeni gelişmeleri de resen dikkate alır. Küçük yaştaki çocukların velayeti, anneyi velayet görevini üstlenmekten alıkoyan bir durum yoksa uygulamada çoğunlukla anneye verilmektedir; ancak bu mutlak bir kural değildir.

2. İdrak Çağındaki Çocuğun Görüşü

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12. maddesi ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin 3. ve 6. maddeleri uyarınca, idrak çağındaki çocuğun kendisini ilgilendiren konularda görüşünün alınması zorunludur. Uygulamada 8 yaş civarı ve üzerindeki çocuklar idrak çağında kabul edilmektedir.

Yargıtay, temyiz aşamasında idrak çağına gelen çocuğun velayet konusundaki beyanı alınmadan karar verilmesini bozma sebebi saymaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/9964, K. 2026/7376, T. 30.06.2026). Bununla birlikte çocuğun görüşü tek başına belirleyici değildir; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine de karar verilebilir.

3. Ortak Velayet Mümkün mü?

Türk hukukunda boşanmadan sonra ortak velayete ilişkin açık bir kanun hükmü bulunmamakla birlikte, Yargıtay uygun koşullarda velayetin ana ve babaya birlikte bırakılabileceğini kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/5611, K. 2025/3196, T. 27.03.2025). Ancak ortak velayet için genellikle şu koşullar aranır:

Taraflar arasında süregelen bir çekişme bulunuyorsa veya ebeveynler farklı ülkelerde yaşıyorsa, sağlık ve eğitim gibi konularda her iki tarafın birlikte karar vermesinin güçleşeceği gerekçesiyle ortak velayet uygun görülmeyebilir. Ebeveynlerin farklı ülkelerde yaşaması nedeniyle ortak velayete hükmetmeyen bölge adliye mahkemesi kararı Yargıtay tarafından onanmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/617, K. 2024/2202, T. 28.03.2024).

4. Velayetin Değiştirilmesi Davası

Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hakim, resen veya ebeveynlerden birinin talebi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Velayetin değiştirilmesini haklı kılabilecek başlıca durumlar şunlardır:

2021 yılında yapılan değişiklikle mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m. 182/2). Bu nedenle çocuğu diğer ebeveyne göstermemek, velayeti kaybetme sonucunu doğurabilir. Velayetin değiştirilmesi davası, çocuğun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır; Alanya’da bu dava Alanya Aile Mahkemesinde görülür.

5. Yabancı Ebeveyn ve Yurt Dışına Götürme

Alanya’da karma evliliklerde ebeveynlerden birinin, boşanma sonrasında çocuğu kendi ülkesine götürmek istemesi sık rastlanan bir durumdur. Velayet kendisine verilen ebeveyn bile, çocuğun yaşam merkezini yurt dışına taşıyacaksa, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmamak için kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini istemelidir. Çocukların farklı ülkelerde yaşadığı durumlarda kişisel ilişki genellikle yaz ve sömestr tatillerinde uzun süreli olarak düzenlenir.

Çocuğun diğer ebeveynin velayet hakkı ihlal edilerek yurt dışına götürülmesi veya orada alıkonulması halinde, Türkiye’nin taraf olduğu 1980 tarihli Lahey Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine İlişkin Sözleşme ve 5717 sayılı Kanun uyarınca çocuğun iadesi istenebilir. Başvuru Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne yapılır. Ayrıca kişisel ilişki için başka bir ülkede yaşayan ebeveynin yanına giden çocuğun Türkiye’ye geri getirilmemesi de bu kapsamda değerlendirilir.

Yabancıların boşanma kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi için tanıma-tenfiz rehberimize, farklı şehir ve ülkelerde kişisel ilişki düzenlemesi için kişisel ilişki rehberimize bakabilirsiniz.

6. Velayet ve İştirak Nafakası

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182/3). Hakim, talep halinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda artırılacağını da karara bağlayabilir. Velayetin değiştirilmesi halinde iştirak nafakası yükümlülüğü de yer değiştirir.

Akademik Çalışmalarda Velayet ve Ortak Velayet

Boşanma sonrası ortak velayet, Türk lisansüstü çalışmalarında son yıllarda en çok tartışılan konulardan biridir. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yer alan bir yüksek lisans tezi, Yargıtay’ın uzun süre ortak velayeti kamu düzenine aykırı saydığını, ancak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No.lu Protokolün yürürlüğe girmesi ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E. 2016/15771, K. 2017/1737 sayılı kararıyla birlikte bu yaklaşımın giderek yerini ortak velayetin kabulüne bıraktığını tespit etmektedir (Sarıçam Bakar, 2025, Tez No. 940241). Yukarıda açıklanan güncel Yargıtay uygulaması bu gelişimin sonucudur.

Velayetin değiştirilmesi ise ayrı bir tezde, çocuğun üstün yararı ve çocuğun görüşünün alınması ilkeleri çerçevesinde; değiştirme sebepleri, yargılama usulü, uzman raporu ve özellikle uygulamada sorun yaratan geçici velayet talepleriyle birlikte incelenmektedir (Dudu, 2026, Tez No. 1029563). Yabancı ebeveynli aileler bakımından önemli bir diğer çalışma da 1980 Lahey Sözleşmesi’nin temel ilkesinin çocuğun hızlı iadesi olduğunu, iadenin ancak sınırlı istisnalar, özellikle m. 13(1)(b)’deki “ağır zarar riski” halinde reddedilebileceğini ve bu istisnanın yorumunun en tartışmalı alan olduğunu vurgulamaktadır (Karali, 2020, Tez No. 794826). Bu nedenle çocuğu izinsiz yurt dışına götüren ebeveynin iade talebine karşı savunma imkânı oldukça dardır.

Sonuç

Velayet kararlarında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hakim ebeveynlerin durumunu, uzman raporunu ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü birlikte değerlendirir. Velayet, yeni olguların varlığı halinde her zaman değiştirilebilir; özellikle kişisel ilişkinin engellenmesi velayetin kaybına yol açabilir. Yabancı ebeveynin bulunduğu ailelerde ise çocuğun yurt dışına götürülmesi, Lahey Sözleşmesi kapsamında iade sonucunu doğurabilecek ciddi bir risktir.

Çocuğun geleceğini doğrudan etkileyen bu süreçte, somut uyuşmazlıklarınız ve hak kaybı yaşamamak adına alanında uzman bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada velayet kime verilir?

Velayet, çocuğun üstün yararı esas alınarak ebeveynlerden birine verilir. Hakim ebeveynlerin barınma, gelir, sosyal ve psikolojik durumunu, uzman raporunu ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü birlikte değerlendirir.

Ortak velayet mümkün mü?

Yargıtay, tarafların anlaşması ve ortak velayetin çocuğun üstün yararına uygun olması halinde ortak velayeti kabul etmektedir. Taraflar arasında çekişme varsa veya ebeveynler farklı ülkelerde yaşıyorsa ortak velayet uygun görülmeyebilir.

Velayet nasıl değiştirilir?

Velayet sahibinin yeniden evlenmesi, taşınması, çocuğu ihmal etmesi veya kişisel ilişkiyi engellemesi gibi yeni durumlar varsa aile mahkemesinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

Çocuk kaç yaşında velayet konusunda dinlenir?

Kanunda kesin bir yaş belirlenmemiştir. Uygulamada 8 yaş civarı ve üzerindeki çocuklar idrak çağında kabul edilerek görüşleri alınır. Ancak çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine karar verilebilir.

Çocuğu yurt dışına götürmek için izin gerekir mi?

Çocuğun yaşam merkezinin yurt dışına taşınması, diğer ebeveynin haklarını etkilediği için mahkeme kararı alınması önerilir. İzinsiz götürme, Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi ve velayetin değiştirilmesi sonuçlarını doğurabilir.

Kişisel ilişkiyi engellemek velayeti etkiler mi?

Evet. Mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder. İhtara rağmen kişisel ilişkinin engellenmesi velayetin değiştirilmesine yol açabilir.

Yararlanılan kaynaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 183, 336; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 12; Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi m. 3, 6; 1980 Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun; Yargıtay 2. HD E. 2025/9964 K. 2026/7376; E. 2024/5611 K. 2025/3196; E. 2024/617 K. 2024/2202; E. 2025/2219 K. 2025/9655. YÖK Ulusal Tez Merkezi Tez No. 940241, 1029563, 794826. Mevzuat metinleri için: mevzuat.gov.tr.

Yasal Uyarı: Bu metin, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. sophoshukuk.com olarak herhangi bir yönlendirme, garanti veya sonuç vaadinde bulunmamaktayız. Her dosya kendi özel şartlarına göre değerlendirilmelidir; somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınız.