Çalışma Alanı
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Avukatı
Adil yargılanma, mülkiyet, kişi hürriyeti ve ifade özgürlüğü gibi temel hak ihlallerinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru süreci.
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru avukatı; kamu gücünün Anayasa’da güvence altındaki ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir hakkı ihlal ettiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak başvurunun hazırlanmasını ve takibini üstlenen avukattır. Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır; Sophos Hukuk Bürosu’nda bu işleri Av. Hüseyin Aydın takip eder.
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Danışmanlığı
Herkes, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilir; bu başvuru 6216 sayılı Kanun’un 45 ila 51. maddelerinde düzenlenmiştir. Başvuru yoluna, ancak ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal yolların tamamı tüketildikten sonra gidilebilir (m.45/2); bu nedenle sürecin ilk derece yargılamasından itibaren doğru planlanması gerekir.
Sophos Hukuk Bürosu, adil yargılanma hakkından mülkiyet hakkına, kişi hürriyetinden ifade özgürlüğüne kadar geniş bir yelpazede bireysel başvuru formunun hazırlanması ve sürecin Anayasa Mahkemesi nezdinde takibi konusunda hukuki destek sağlar.
Başvuru Şartları, Süreler ve Merciler
| Konu | Dayanak | Merci / yöntem | Kritik süre veya şart |
|---|---|---|---|
| Başvuru süresi | 6216 s.K. m.47/5; İçtüzük m.64/1 | Anayasa Mahkemesi | Başvuru yollarının tüketildiği tarihten, yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün; Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi olmadığından süre adli tatilde de işler |
| Haklı mazeret | 6216 s.K. m.47/5; İçtüzük m.64/2 | Komisyon (mazeretin kabulü) | Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün, mazeret belgelenerek |
| Başvuru yollarının tüketilmesi | 6216 s.K. m.45/2 | İdari ve yargısal yollar | Kanunda öngörülen tüm yollar bireysel başvurudan önce tüketilmiş olmalı |
| Başvuru şekli ve yeri | 6216 s.K. m.47/1; İçtüzük m.59, m.61, m.63 | Resmî başvuru formu; Mahkemeye şahsen veya diğer mahkemeler ya da yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla; avukat veya kanuni temsilci varsa yetki belgesi | Form + harç makbuzu teslim edildiğinde verilen alındı belgesindeki tarih başvuru tarihi sayılır (İçtüzük m.63/2) |
| Harç ve adli yardım | 6216 s.K. m.47/2-3; İçtüzük m.62 | Maliye vezneleri; adli yardım talebi kabul edilebilirliğe bakan Komisyon veya Bölümce | Başvuruya harcın ödendiğine dair belge eklenir (tutar yazılmadı; güncel tarife esas) |
| Eksik evrak | 6216 s.K. m.47/6; İçtüzük m.66 | Bireysel Başvuru Bürosu | Eksiklik için on beş günü geçmeyen kesin süre; ret kararına tebliğden itibaren 7 gün içinde Komisyona itiraz (İçtüzük m.66/3) |
| Tedbir talebi | 6216 s.K. m.49/5; İçtüzük m.73 | Bölümler | Esas inceleme aşamasında; tedbir verilirse esas karar en geç 6 ay içinde verilir |
| İhlal kararının sonucu | 6216 s.K. m.50; İçtüzük m.79 | Karar: Bölüm; yeniden yargılama: ilgili mahkeme | Yeniden yargılama veya hukuki yarar yoksa tazminat |
Süre hak düşürücüdür; sürenin başlangıcı (yolun tüketildiği tarih, tebliğ veya öğrenme) somut dosyada ayrıca hesaplanır. Anayasa Mahkemesi, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan başvuruları inceler.
Bu Alanda Yürütülen İşler
Adil Yargılanma Hakkı İhlali Başvuruları
Makul sürede yargılanma, silahların eşitliği, gerekçeli karar hakkı gibi ihlallerde başvuru hazırlığı.
Mülkiyet Hakkı İhlali Başvuruları
Kamulaştırmasız el atma, tapu iptali kararları ve mülkiyete müdahale niteliğindeki işlemlerde başvuru (bkz. Gayrimenkul Hukuku).
Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkı
Tutukluluk ve gözaltı sürelerine ilişkin ihlal iddialarında bireysel başvuru (bkz. Ceza Hukuku). Tutuklama kararına karşı itiraz yolunun (CMK m.101/5, m.268: iki hafta) başvuru öncesinde işletilmiş olması, başvuru yollarının tüketilmesi bakımından önem taşır.
İfade ve Basın Özgürlüğü
Sosyal medya paylaşımları ve basın yoluyla işlenen suç iddialarına dayalı yargılamalarda ifade özgürlüğü ihlali başvuruları.
Özel Hayatın Gizliliği ve Aile Hayatı
Kişisel verilerin korunması ve aile hayatına saygı hakkı ihlallerinde başvuru süreci.
Ayrımcılık Yasağı İhlalleri
Eşitlik ilkesine aykırı muamele iddialarında başvuru hazırlığı. Bireysel başvuruya yalnızca Anayasa’da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamındaki haklar konu olabildiğinden (6216 s.K. m.45/1), ayrımcılık iddiası bu çerçevede değerlendirilir. Örnek bir Anayasa Mahkemesi kararı için emekli ikramiyesinde eşitlik ilkesi yazısına bakılabilir.
Başvuru Kabul Edilebilirlik İncelemesi
Başvurunun süre, tüketilmesi gereken yollar ve önemli zarar kriteri açısından ön değerlendirmesi.
Tedbir Talepleri
Başvurucunun temel haklarına, özellikle yaşamına ya da maddi veya manevi varlığına yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması hâlinde Bölümler esas inceleme aşamasında tedbire karar verebilir (6216 s.K. m.49/5; İçtüzük m.73). Telafisi imkânsız zararların önlenmesi için başvuru ile birlikte tedbir talebi de hazırlanır; talep, başvuru formunun ilgili bölümünde gerekçelendirilir (İçtüzük m.59/2-l).
Yaşam Hakkı ve Kötü Muamele Yasağı
Şüpheli ölüm, gözaltında veya cezaevinde kötü muamele iddialarında etkili soruşturma yapılmaması dâhil Anayasa m.17 kapsamındaki ihlaller için başvuru hazırlığı.
Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi ve İdari Gözetim
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.53 ve m.57 uyarınca verilen sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarına karşı idare mahkemesi ve sulh ceza hâkimliği yollarının tüketilmesinin ardından bireysel başvuru ve gerektiğinde tedbir talebi hazırlanması.
Konut Dokunulmazlığı ve Haberleşme Hürriyeti
Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi (CMK m.116 vd., m.135) işlemlerinde Anayasa m.21 ve m.22 kapsamındaki ihlal iddialarına ilişkin başvurular.
Din ve Vicdan Özgürlüğü
İnanç ve ibadet özgürlüğüne yapılan müdahalelerde Anayasa m.24 kapsamında başvuru hazırlığı.
Toplantı, Gösteri ve Örgütlenme Özgürlüğü
2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu uygulamaları, dernek ve sendika faaliyetlerine yapılan müdahaleler nedeniyle Anayasa m.33, m.34 ve m.51 kapsamındaki ihlal iddialarında başvuru.
Eğitim Hakkı
Okula kayıt, disiplin cezası ve öğrenimin engellenmesi gibi Anayasa m.42 kapsamındaki müdahalelere karşı başvuru hazırlığı.
Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyet Hakkı
Anayasa m.67 kapsamında seçimlere katılma ve siyasi faaliyette bulunma hakkına yapılan müdahalelere ilişkin başvurular.
Kamu Görevlilerine İlişkin İşlemler
Disiplin cezası, görevden çıkarma ve atama işlemlerine karşı idari yargı yolları tüketildikten sonra adil yargılanma, özel hayata saygı ve ifade özgürlüğü yönünden başvuru hazırlığı.
Makul Süre ve Kararların Uygulanmaması
Uzun süren yargılamalar ile mahkeme kararlarının geç veya hiç uygulanmaması şikâyetlerinde, 6384 sayılı Kanun kapsamındaki Tazminat Komisyonu yolunun değerlendirilmesi ve buna göre başvuru hazırlığı.
Etkili Başvuru Hakkı
Hak ihlali iddiasının ileri sürülebileceği etkili bir iç hukuk yolunun bulunmaması hâlinde Anayasa m.40 kapsamındaki başvurular.
Eksik Evrak ve Ret Kararlarına İtiraz
Bireysel Başvuru Bürosunun eksiklik nedeniyle verdiği ret kararlarına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde Komisyona itiraz dilekçesi hazırlanması (İçtüzük m.66/3).
İhlal Kararı Sonrası Yeniden Yargılama
İhlal kararı üzerine dosyanın gönderildiği mahkeme nezdinde yeniden yargılama sürecinin ve tazminat kararlarının icrasının takibi (6216 s.K. m.50/2).
Kabul Edilebilirlik: Hangi Başvurular Kabul Edilemez
Kabul edilebilirlik incelemesi Komisyonlarca yapılır; şartları taşımadığına oy birliğiyle karar verilen başvurularda kabul edilemezlik kararı verilir ve bu karar kesindir (6216 s.K. m.48/3-4). Başvurunun kabul edilemez bulunmasına yol açan başlıca durumlar şunlardır:
- Süre, yolların tüketilmemesi veya şekil eksikliği: 30 günlük süre aşılmışsa, başvuru yolları tüketilmemişse veya form ile ekler eksik bırakılmışsa (m.45/2, m.47).
- Güncel ve kişisel hak şartı: Başvuru, ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir; kamu tüzel kişileri başvuru yapamaz, özel hukuk tüzel kişileri yalnızca tüzel kişiliğe ait hakları bakımından başvurabilir (m.46).
- Konu bakımından sınırlar: Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz; Anayasa Mahkemesi kararları da başvuru konusu olamaz (m.45/3).
- Önemli zarar ve anayasal önem: Anayasa’nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamı ve sınırları açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvurular kabul edilemez bulunabilir (m.48/2). Anayasa Mahkemesi açıkça dayanaktan yoksunluğu; ihlal iddialarının temellendirilememesi, kanun yolunda gözetilecek hususların ileri sürülmesi, karmaşık veya zorlama şikâyetler ve ihlal olmadığının açık olması şeklinde dört başlıkta değerlendirdiğini kendi yayınında belirtmektedir.
- Mükerrer başvuru ve hakkın kötüye kullanılması: Aynı olay ve iddialarla yeni başvuru yapılması mükerrer başvuru sayılır; hakkın açıkça kötüye kullanılması hâlinde disiplin para cezası öngörülmüştür (m.51).
Bölümler, mahkeme kararına karşı yapılan başvurularda yalnızca bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğini ve ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağını inceler; kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapamaz (m.49/6). Başvuru formunun hazırlanmasında iddiaların bu çerçeveye göre kurulması bu nedenle önemlidir.
İnceleme, İhlal Kararı ve Sonuçları
Kabul edilebilir bulunan başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığı’na gönderilir; Bakanlık gerekli gördüğünde görüşünü yazılı bildirir (m.49/2). Esas inceleme Bölümlerce, kural olarak dosya üzerinden yapılır; Mahkeme gerekli görürse duruşma yapılmasına da karar verebilir (m.49/4). Esas inceleme sonunda hakkın ihlal edildiğine veya edilmediğine karar verilir; ihlal kararında ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir, ancak yerindelik denetimi yapılamaz ve idari eylem veya işlem niteliğinde karar verilemez (m.50/1).
İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir; yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir (m.50/2; İçtüzük m.79). Yeniden yargılama yapan mahkeme, Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde, mümkünse dosya üzerinden karar verir. Bölüm ve Komisyon kararları kesindir (İçtüzük m.81/3). Anayasa Mahkemesi’nde bireysel başvurunun sonuçlanma süresi dosyanın niteliğine göre değiştiğinden bu sayfada süre tahmini verilmemektedir.
Alanya'da Yabancı Uyruklu ve Yurt Dışında Yaşayan Başvurucular
Alanya’da ikamet eden veya taşınmaz sahibi yabancılar, yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak başvuru yapamaz; bunun dışında bireysel başvuru hakkına sahiptir (6216 s.K. m.46/3). Başvuru, Mahkemeye şahsen yapılabileceği gibi diğer mahkemeler ya da yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla da yapılabilir (m.47/1; İçtüzük m.63/1). Avukat aracılığıyla yapılan başvurularda temsile dair yetki belgesinin sunulması zorunludur (m.47/4; İçtüzük m.61). Mülkiyet hakkı, kamulaştırmasız el atma ve tapu iptali kararları gibi gayrimenkul uyuşmazlıklarının esası için Alanya Gayrimenkul Avukatı sayfasına bakılabilir.
Bireysel Başvuru Süreci
- Ön Değerlendirme: Kanun yollarının tüketilip tüketilmediği ve 30 günlük sürenin başlangıcı kontrol edilir.
- Başvuru Formunun Hazırlanması: İhlal iddiaları, dayanak Anayasa/Sözleşme maddeleri ve talepler somut olgularla ortaya konur; eklenecek belgeler (karar örnekleri, dilekçeler, harç belgesi, tebliğ/öğrenme tarihini gösteren belge) İçtüzük m.59’a göre derlenir.
- Kabul Edilebilirlik İncelemesi: Anayasa Mahkemesi başvuruyu şekli ve esasa ilişkin kriterler yönünden inceler.
- Esastan İnceleme ve Karar: İhlal bulunması hâlinde yeniden yargılama, tazminat veya diğer giderim yollarına hükmedilebilir.
Dosya İçin Hazırlanması Gereken Belgeler
- Başvuruya konu nihai karar veya işlem ve başvuru yollarının tüketildiğini gösteren kararlar (İçtüzük m.59/3)
- Nihai karar veya işlemi öğrenme (tebliğ) tarihini gösteren belge
- Olağan ve olağanüstü kanun yolu başvuru dilekçelerinin onaylı örnekleri
- Harcın ödendiğine dair belge; adli yardım talep ediliyorsa mali durum belgeleri
- Temsil için vekâletname veya kanuni temsilci belgesi
- Zarar talebi varsa uğranılan zararı gösteren belgeler
İlgili Rehberler
Anayasa Mahkemesi kararlarıyla ilgili hazırladığımız rehberler:
Çalışma Yöntemi
Bireysel başvuru dosyalarında ilk adım, sürenin ve başvuru yollarının tüketilme durumunun belirlenmesidir. Başvuru formu, ekler ve gerekirse tedbir talebi birlikte hazırlanır; süreç Anayasa Mahkemesi nezdinde takip edilir. Büronun kurucusu hakkında bilgi için Av. Hüseyin Aydın sayfasına, dosya değerlendirmesi için iletişim sayfasına bakılabilir. Sürecin devamı olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi aşaması için AİHM Başvurusu sayfasına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Merak Ettikleriniz
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye veya danışmanlık yerine geçmez.