Farklı Şehir ve Ülkelerde Çocukla Kişisel İlişki Rehberi

Boşanma, eşler arasındaki evlilik birliğini hukuken sona erdirmekle birlikte anne ve baba ile müşterek çocuk arasındaki soybağı ve ebeveynlik ilişkisini ortadan kaldırmaz. Bu doğrultuda boşanma sonrasında velayet hakkı eşlerden birine bırakılmış olsa dahi, velayeti üstlenmeyen diğer ebeveynin çocuk ile kişisel ilişki (şahsi münasebet) kurma ve sürdürme hakkı kanunen güvence altındadır. Kişisel ilişki; çocuğun ayrı yaşayan ebeveyniyle düzenli görüşmesini, iletişim kurmasını, nitelikli zaman geçirmesini ve duygusal bağını sağlıklı şekilde devam ettirmesini amaçlar.

Ebeveynlerin boşanmadan sonra aynı şehirde yaşamaya devam ettiği durumlarda kişisel ilişkinin takvime bağlanması görece daha kolaydır. Buna karşılık, özellikle turizmin ve yerleşik yabancı nüfusun yoğun olduğu Alanya boşanma ve aile hukuku süreçlerinde; Gazipaşa, Mahmutlar, Oba, Konaklı ve genel olarak Antalya bölgesinde sıkça görüldüğü üzere; ebeveynlerden birinin başka bir şehre ya da yurt dışına taşınması hâlinde klasik hafta sonu görüşmeleri fiilen uygulanamaz hâle gelmektedir. Coğrafi uzaklık; çocuğun yıpratıcı seyahatlere maruz kalması, okul ve eğitim giderlerinin karşılanması (iştirak nafakası ve eğitim harcamaları) ile eğitim düzeninin aksaması, yüksek seyahat ve konaklama maliyetleri, pasaport ve vize prosedürleri, çocuk tesliminin icrası ve çocuğun yurt dışına kaçırılarak geri getirilmemesi gibi çok boyutlu hukuki riskleri beraberinde getirir.

Bu kapsamlı hukuki rehberde; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK), 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Antalya Bölge Adliye Mahkemesi’nin emsal kararları ışığında farklı şehirlerde ve ülkelerde yaşayan boşanmış ebeveynler bakımından çocukla kişisel ilişki kurma esasları, infaz edilebilir ebeveynlik protokolleri ve çözüm yolları tüm yönleriyle incelenmiştir.

1. Kişisel İlişkinin Hukuki Temeli ve Temel İlkeler

1.1. Türk Medeni Kanunu’ndaki Düzenleme (TMK m. 182 ve 323)

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 323. maddesi uyarınca; ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Kanunun 182. maddesi ise aile mahkemesi hâkimine, boşanma veya ayrılık kararı verirken velayet hakkı kendisine verilmeyen taraf ile çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi re’sen düzenleme görevi yüklemektedir.

Bu yasal düzenlemelerden üç temel prensip ortaya çıkmaktadır:

• Kişisel ilişki kurulması kural, tamamen kaldırılması istisnadır: Anne-baba ile çocuk arasındaki duygusal ve biyolojik bağ anayasal koruma altındadır.
• Çift yönlü bir haktır: Kişisel ilişki yalnızca velayeti almayan ebeveynin talep edebileceği bir hak değil; çocuğun da anne ve babasını tanıma, onlarla sevgi bağı kurma ve vakit geçirme yönündeki temel kişilik hakkıdır.
• Çocuğun üstün yararı önceliklidir: Kişisel ilişkinin sıklığı, günleri, yatılı olup olmaması ve mekan koşulları belirlenirken ebeveynlerin bireysel konforundan önce çocuğun bedensel, zihinsel ve ruhsal gelişimi gözetilir.

Kişisel ilişki kurulması, velayet hakkı kendisinde bulunmayan tarafa çocuk üzerinde velayet yetkileri vermez. Ancak velayet hakkı sahibi olan ebeveyn de diğer ebeveynin çocukla görüşmesini keyfî biçimde zorlaştıramaz veya engelleyemez.

1.2. Ebeveynlerin Karşılıklı Yükümlülükleri ve Velayet Değişikliği İhtarı

TMK’nın 324. maddesi, anne ve babanın birbirlerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten, çocukta diğer ebeveyne karşı nefret ve yabancılaşma duygusu oluşturmaktan ve çocuğun eğitim/yetiştirilmesini güçleştirmekten kaçınmakla yükümlü olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.

7343 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile TMK m. 182 ve 324 hükümlerine kritik bir düzenleme eklenmiştir: Velayet sahibi ebeveynin, kişisel ilişki kararının gereklerini yerine getirmemesi (çocuğu görüştürmemesi, teslimden kaçırması, süreklilik arz eden engeller çıkarması) hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği kabul edilmiştir. Bu yasal ihtarın aile mahkemesi kararlarında açıkça gösterilmesi zorunludur.

1.3. Uluslararası Hukuk ve BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme

Türkiye Cumhuriyeti tarafından onaylanan Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 3. maddesi, çocukla ilgili tüm idari ve yargısal süreçlerde “çocuğun yüksek yararının” birincil mülahaza olmasını öngörür. Sözleşmenin 9. maddesi çocuğun anne ve babasından ayrılmamasını ve onlarla düzenli doğrudan temas kurmasını; 10. maddesi ise farklı ülkelerde yaşayan çocuk ile ebeveyn arasındaki sınır ötesi temasların kolaylaştırılmasını güvenceye bağlar.

2. Kişisel İlişki Düzenlenmesinde Esas Alınacak Ölçütler

2.1. Çocuğun Üstün Yararı İlkesi

Aile mahkemeleri tarafından kişisel ilişki kararı verilirken her somut olayın dinamikleri özel olarak değerlendirilir. Hâkimin ve uzman pedagogların dikkate aldığı başlıca kriterler şunlardır:

• Çocuğun Yaşı ve Gelişim Evresi: Anne bakım ve sütüne muhtaç bebeklik çağındaki çocuklar için yatısız ve daha kısa süreli görüşmeler öngörülürken; okul çağındaki çocuklar için yatılı ve tatil dönemlerini kapsayan modeller kurulur.
• Eğitim ve Okul Düzeni: Görüşmelerin çocuğun ders devamını, kurslarını, etütlerini ve sınav periyotlarını aksatmaması esastır.
• Seyahatin Zorluğu ve Mesafesi: Şehirler veya ülkeler arası yolculuğun süresi, aktarma koşulları ve çocuğun fiziksel dayanıklılığı göz önünde bulundurulur.
• Ebeveynin Barınma ve Bakım Koşulları: Görüşmenin yapılacağı ortamın çocuğun fiziksel ve psikolojik güvenliğine uygunluğu incelenir.
• Çatışma Düzeyi ve Güvenlik: Ebeveynler arasındaki husumet, şiddet veya ihmal iddiaları bulunup bulunmadığı araştırılır.

2.2. Çocuğun Görüşünün Alınması ve İdrak Çağı

Yeterli idrak gücüne erişmiş (genellikle 8 yaş ve üzeri) çocukların, kendilerini doğrudan ilgilendiren kişisel ilişki süreçlerinde uzman pedagog ve psikologlar eşliğinde dinlenilmesi yasal bir zorunluluktur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 17.10.2012 tarihli, E. 2012/2-401, K. 2012/723 sayılı ilamında; idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasının gerekliliği vurgulanmıştır.

Ancak çocuğun salt beyanı mutlak belirleyici değildir. Mahkeme, çocuğun görüşmek istememesinin altında yatan sebebi (gerçek bir ihmal/şiddet mi, diğer ebeveynin telkini ve ebeveyn yabancılaştırması mı, yoksa çocuğun sadakat çatışması mı) sosyal inceleme raporu (SİR) ile derinlemesine araştırır.

2.3. Kişisel İlişkinin Kademeli Olarak Kurulması

Ebeveyn ile çocuk arasında uzun yıllar boyunca fiili veya duygusal kopukluk yaşanmışsa, doğrudan yatılı veya şehir/yurt dışına çıkarmayı içeren uzun süreli bir takvim yerine kademeli kişisel ilişki modeli uygulanabilir. Örneğin: İlk etapta çocuk teslim merkezinde uzman eşliğinde birkaç saatlik gündüz görüşmeleri, ardından yatısız hafta sonu görüşmeleri, ilerleyen aşamada yatılı görüşme ve nihayetinde tatillerde uzun süreli görüşme modeli benimsenir.

Bununla birlikte, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi’nin 10.05.2017 tarihli, E. 2017/502, K. 2017/594 sayılı kararında; ebeveynin çocuğu daha önce görmemiş veya temas kuramamış olmasının, somut bir tehlike ya da istismar delili bulunmadığı sürece, tek başına kişisel ilişkinin mutlaka uzman refakatinde ve aşamalı kurulmasını zorunlu kılmayacağı hüküm altına alınmıştır.

3. Farklı Şehirlerde Yaşama Hâlinde Kişisel İlişki Uygulaması

3.1. Mesafe ve Görüşme Modelinin Belirlenmesi

Ebeveynlerin farklı şehirlerde (örneğin bir tarafın Alanya veya Antalya’da, diğer tarafın Ankara, İstanbul veya İzmir’de) ikamet etmesi hâlinde, iki haftada bir hafta sonu şeklindeki klasik görüşme takvimi çocuğu yollarda yıpratır ve eğitimini olumsuz etkiler. Bu sebeple Yargıtay yerleşik içtihatlarında daha seyrek aralıklarla fakat daha uzun süreli ve mutlaka yatılı görüşme takvimlerinin kurulmasını şart koşmaktadır.

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (15.06.2023, E. 2023/4135, K. 2023/3298): Farklı şehirlerde yaşayan ebeveyn bakımından çocuğun ebeveyn sevgisini ve şefkatini doyasıya tatmasına imkân veren, daha uygun süreli ve yatılı kişisel ilişki kurulması gerektiği belirtilmiştir.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (21.04.2021, E. 2021/1738, K. 2021/3339): Çocuğun üstün yararı ve ebeveynlik duygusunun tatmini doğrultusunda, mesafenin varlığı gerekçe gösterilerek yatılı kişisel ilişki talebinin reddedilemeyeceği vurgulanmıştır.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (03.04.2014, E. 2013/25821, K. 2014/7827): Farklı şehirde yaşayan anne ile çocuklar arasında kurulan dar kapsamlı ilişkinin annelik duygusunu tatmine yetersiz olduğu, sömestr ve yaz tatillerini kapsayan yatılı düzen kurulması gerektiği ifade edilmiştir.

3.2. Aynı Şehir – Farklı Şehir Ayrımı ve Yargıtay Yaklaşımı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 16.09.2021 tarihli, E. 2021/4248, K. 2021/6118 sayılı kararında; günümüz ulaşım imkânlarının kolaylaştığı, tarafların dava dilekçelerinde açıkça talep etmemesi durumunda mahkemenin kararında “aynı şehirde yaşarlarsa şu şekilde, farklı şehirde yaşarlarsa bu şekilde” şeklinde seçenekli ve ihtimalli bir hüküm kurmasının doğru olmadığı açıklanmıştır. Mahkeme karar anındaki fiili ikametgahlara göre açık bir takvim belirlemeli, taşınma hâlinde ise yeni şartlara göre uyarlama davası açılmalıdır.

3.3. Çocuğun Eğitim ve Okul Düzeninin Korunması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 12.09.2023 tarihli, E. 2023/5701, K. 2023/3865 sayılı kararında; okul çağındaki bir çocuğun ders başarısı, sosyal çevresi ve dinlenme ihtiyacının korunması gerektiği, okul dönemlerinde gece saatlerine sarkan veya ertesi günkü okul hazırlığını engelleyen yorucu seyahatlerin çocuğun üstün yararına aykırı olacağı tespit edilmiştir. Bu sebeple şehirler arası görüşmeler ağırlıklı olarak yarıyıl tatili (sömestr), ara tatiller, yaz tatili ve dönüşümlü resmî/dini bayramlara yayılmalıdır.

3.4. Ulaşım ve Teslim İşlemlerinin Açıkça Belirlenmesi

Mahkeme ilamının icra edilebilirliği açısından teslim yer ve saatlerinin net olması zorunludur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (16.10.2014, E. 2014/8812, K. 2014/19954) hükmün tereddütsüz olması gerektiğini, “tarafların anlaşacağı zamanlarda” veya “dilediği günlerde” gibi muğlak ifadeler içeren kararların infaz kabiliyeti bulunmadığını belirtmiştir.

3.5. Seyahat ve Ulaşım Masraflarının Durumu

Ulaşım masrafları sıkça ihtilaf konusu olmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 23.03.2023 tarihli, E. 2022/10991, K. 2023/1311 sayılı ilamına göre; kişisel ilişkinin düzenlenmesi davasında ayrıca yol ve seyahat giderlerinin paylaştırılmasına ilişkin hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır; zira yol masrafları kişisel ilişki davasının doğrudan bir fer’i (eki) niteliğinde kabul edilmemektedir. Taraflar anlaşmalı boşanma protokolü çerçevesinde masraf paylaşımını serbestçe kararlaştırabilirler.

4. Farklı Ülkelerde Yaşama Hâlinde Sınır Aşan Kişisel İlişki

4.1. Uluslararası Kişisel İlişkinin Nitelikleri

Ebeveynlerden birinin yabancı ülkede (örneğin Almanya, Rusya, İngiltere, Ukrayna, Hollanda vb.) ikamet etmesi, kişisel ilişkiye milletlerarası nitelik kazandırır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 11.09.2014 tarihli, E. 2014/2247, K. 2014/17069 sayılı kararında; yurt dışında yaşayan ebeveyn bakımından sömestr ve yaz tatillerinde genişletilmiş yatılı kişisel ilişki kurulması gerektiği kabul edilmiştir.

4.2. Görüşme Süresi ile Velayet Hakkı Arasındaki Denge

Yurt dışı görüşmelerinde sürenin uzun tutulması doğal olmakla birlikte, velayet sahibi ebeveynin velayet hakkını fiilen kullanmasını engelleyecek boyuta ulaşmamalıdır:

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (23.03.2023, E. 2022/10991, K. 2023/1311): Farklı ülkelerde yaşama hâlinde babaya tanınan görüşme süresinin aşırı uzun olduğu ve velayet hakkını zedelediği gerekçesiyle karar bozulmuştur.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (26.04.2023, E. 2022/10404, K. 2023/1984): Boşanma ilamıyla belirlenen sürenin annenin velayet hakkını kullanmasını engelleyecek düzeyde geniş tutulması hukuka aykırı bulunmuştur.

4.3. Yurt Dışında Teslim Alma ve Teslim Etme Külfeti

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 02.07.2024 tarihli, E. 2024/3395, K. 2024/5203 sayılı kararında tarihi bir ilkeye imza atılmıştır: “Velayet hakkı kendisine verilmeyen taraf, çocuğu yabancı bir ülkede bizzat teslim almak veya teslim etmek yükümlülüğü altına sokulamaz.” Vize alamama, ekonomik güçlük veya seyahat engelleri sebebiyle taraflara yerine getirilmesi imkânsız veya aşırı külfetli teslim yükümlülükleri yüklenemez; teslim noktası çocuğun mutat meskeni sınırlarında veya havaalanlarında belirlenmelidir.

4.4. Pasaport, Vize ve Seyahat İzinleri

Çocuğun yurt dışına çıkarılabilmesi için pasaport çıkartılması ve vize alınması velayet sahibinin muvafakatine veya mahkemenin bu yöndeki açık yetkilendirme kararına tabidir. Protokolde pasaportun kimde duracağı, vize masraflarının kime ait olacağı ve seyahat sağlık sigortasının kapsamı netleştirilmelidir.

4.5. Çocuğun Geri Getirilmemesi Riski ve 1980 Lahey Sözleşmesi

Uluslararası kişisel ilişkide en büyük hukuki risk, çocuğun görüşme süresi sonunda Türkiye’ye geri getirilmeyerek alıkonulmasıdır. Bu uyuşmazlıklarda 5717 sayılı Kanun ile yürürlükte bulunan 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi uygulanır. Sözleşmenin temel amacı; çocuğun mutat meskenine (sürekli yaşam merkezine) derhal iadesini sağlamaktır. Mutat mesken belirlenirken çocuğun vatandaşlığı değil; okul hayatı, sosyal çevresi ve fiili yaşam merkezi dikkate alınır.

4.6. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi (MÖHUK)

Yabancı bir ülke mahkemesinden alınan velayet ve kişisel ilişki kararları, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca Türk Aile Mahkemelerinde tanıma ve tenfiz davası açılıp kesinleşmedikçe Türkiye’de icra olunamaz.

4.7. Dil, Kültür ve Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 18.04.2024 tarihli, E. 2024/2660, K. 2024/2669 sayılı kararında; uzun süre ayrı yaşayan çocuk ile ebeveyn arasında ebeveyn yabancılaşması gelişebileceği, uzman desteğiyle çocuğun diğer ebeveyniyle bağının yeniden güçlendirilmesinin üstün yarar gereği olduğu belirtilmiştir.

5. Karşılaştırma Tablosu: Aynı Şehir, Farklı Şehir ve Farklı Ülke Modelleri

Kriter	Aynı Şehirde Yaşama Hâli	Farklı Şehirlerde Yaşama Hâli	Farklı Ülkelerde Yaşama Hâli
Hafta Sonu Görüşmesi	Ayda 2 kez (1. ve 3. veya 2. ve 4. hafta sonları yatılı)	Genellikle uygulanmaz veya ayda 1 kez uzun hafta sonu	Uygulanamaz
Sömestr (Yarıyıl) Tatili	Tatilin 1 haftası yatılı	Tatilin 1 haftası kesintisiz yatılı	Sömestr tatilinin tamamı veya 7-10 günü yatılı
Yaz Tatili Görüşmesi	15 gün ila 1 ay	20 gün ila 1 ay kesintisiz yatılı	30 gün ila 45 gün (velayet hakkını felç etmeyecek süre)
Dini / Resmî Bayramlar	Dönüşümlü olarak bayramın belirli günleri	Bayram tatilinin tamamı tek yıl/çift yıl dönüşümlü	Seyahat imkânına göre tatil dönemlerine eklenir
Dijital / Görüntülü İletişim	Haftada 1-2 gün belirlenen saatlerde	Haftada 2-3 gün düzenli saat aralığında	Saat farkı gözetilerek haftada 2-3 gün görüntülü arama
Teslim ve İade Yeri	Çocuk Teslim Merkezi veya ortak nokta	Çocuğun ikamet ettiği yer teslim merkezi/otogar/havalimanı	Çocuğun mutat meskenindeki havalimanı / Türkiye sınırları
Hukuki Güvence Mekanizması	5395 s. Kanun m. 41/A (Çocuk Teslim Merkezi)	5395 s. Kanun m. 41/A (Çocuk Teslim Merkezi)	1980 Lahey Sözleşmesi, 5717 ve 5718 sayılı Kanunlar

6. Kişisel İlişkinin Sınırlandırılması, Engellenmesi ve İcrası

6.1. Kişisel İlişkinin Sınırlandırılması veya Kaldırılması Halleri

Kişisel ilişki kurma hakkı sınırsız ve mutlak değildir. Çocuğun fiziksel veya ruhsal gelişiminin tehlikeye düşmesi, ebeveynin ağır ihmali, cinsel istismar veya şiddet riski, madde bağımlılığı veya çocuğu yurt dışına kaçırma tehlikesinin somut delillerle ispatlanması hâlinde mahkeme kişisel ilişkiyi sınırlandırabilir (gündüzlü, yatısız veya uzman gözetiminde görüşme) ya da tamamen kaldırabilir (Yargıtay 2. HD, 02.04.2024, E. 2023/10052, K. 2024/2288).

6.2. 7343 Sayılı Kanun ve Çocuk Teslim Merkezleri (48 Saat Bildirim Kuralı)

7343 sayılı Yasa ile eski icra yoluyla çocuk teslimi sistemi tamamen kaldırılmış; yerine Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri (ADM) bünyesinde hizmet veren Çocuk Teslim Merkezleri kurulmuştur.

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/C maddesi uyarınca çok kritik bir kural getirilmiştir: Kişisel ilişki hakkı sahibi olan ebeveyn, görüşme gününden en az 48 saat önce çocuğu teslim almaya geleceğini müdürlüğe bildirmek zorundadır. Bu bildirim yapılmadığı takdirde, diğer ebeveyne çocuğu teslim merkezine getirme yükümlülüğü yüklenemez.

6.3. Kişisel İlişkinin İhlali: Disiplin Hapsi ve Velayetin Değiştirilmesi

Velayet sahibi ebeveyn haklı bir mazeret olmaksızın çocuğu teslim etmez veya kişisel ilişkiyi sürekli engellerse:

• Disiplin Hapsi: İcra ve İflas Kanunu ile Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uyarınca ebeveyn hakkında disiplin hapsi talep edilebilir.
• Velayetin Değiştirilmesi Davası: Görüşmeyi kasten ve süreklilik arz edecek biçimde engelleyen ebeveyn aleyhine TMK m. 183 ve 324 kapsamında velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

7. Değişen Şartlar ve Kişisel İlişkinin Yeniden Düzenlenmesi (Uyarlama)

Kişisel ilişki kararları kesin hüküm teşkil etmez (maddi anlamda kesinlik kazanmaz). Çocuğun büyümesi, okula başlaması, taraflardan birinin farklı bir şehre ya da ülkeye tayin/taşınma yaşaması hâllerinde TMK m. 326 uyarınca çocuğun oturduğu yer Aile Mahkemesinde kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi (uyarlanması) davası açılabilir (Yargıtay 2. HD, 25.04.2018, E. 2016/17493, K. 2018/5664).

Uyarlama Davasında Mahkemeye Sunulacak Temel Deliller:

• Yeni yerleşim yeri ikametgah ve MERNİS kayıtları,
• Çocuğun güncel okul kaydı, ders ve sınav çizelgesi,
• Şehirler/ülkeler arası seyahat süreleri ve uçuş planları,
• Önceki görüşmelerin icrasına ilişkin ADM teslim tutanakları,
• Pedagog ve psikologlarca hazırlanacak Sosyal İnceleme Raporları (SİR).

8. Uygulama İçin Model Ebeveynlik ve Görüşme Takvimi Önerileri

Yargıtay içtihatları ve uzman pedagog tavsiyeleri doğrultusunda infaz kabiliyeti yüksek, infazda tereddüt yaratmayan örnek takvimler şunlardır:

8.1. Farklı Şehirlerde Yaşayan Ebeveynler İçin Model Takvim

• Sömestr Tatili: Her yıl yarıyıl tatilinin ilk cumartesi günü saat 10:00’dan ikinci cumartesi günü saat 18:00’e kadar yatılı.
• Yaz Tatili: Çocuğun okul durumuna göre her yıl 1 Temmuz saat 10:00 ile 31 Temmuz saat 18:00 arasında (veya 1-20 Temmuz arası) kesintisiz yatılı.
• Resmî ve Dini Bayramlar: Ramazan Bayramı tekli yıllarda (2027, 2029…), Kurban Bayramı çiftli yıllarda (2026, 2028…) bayramın 2. günü saat 10:00’dan son günü saat 18:00’e kadar.
• Elektronik İletişim: Her hafta salı ve cuma günleri saat 19:30 – 20:30 arasında görüntülü telefon görüşmesi.

8.2. Farklı Ülkelerde Yaşayan Ebeveynler İçin Sınır Aşan Model Takvim

• Yaz Dönemi: Her yıl temmuz ayının 1’i saat 10:00 ile temmuz ayının 25’i saat 18:00 arasında; teslimin çocuğun ikamet ettiği ildeki uluslararası havalimanında gerçekleştirilmesi kaydıyla yatılı.
• Sömestr Dönemi: Yarıyıl tatilinde 7 gün süreyle Türkiye sınırları içinde veya mutabık kalınan adreste yatılı.
• Dijital İletişim: Ülkeler arasındaki saat farkı gözetilerek haftada 3 gün (çarşamba, cumartesi, pazar) 30’ar dakikalık görüntülü arama.
• Güvenlik Şartı: Gidiş-dönüş uçak biletlerinin ibraz edilmesi ve dönüş tarihinin kesin olarak bildirilmesi.

9. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

“Farklı şehre taşınmak çocukla kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırır mı?”
Hayır. Ebeveynin veya çocuğun başka bir şehre taşınması kişisel ilişki hakkını sona erdirmez; ancak görüşme takviminin yeni mesafeye göre uyarlanması için dava açılması gerekir.

“Eski eşim çocuğu yurt dışına tatile götürebilir mi?”
Mahkeme ilamında yurt dışına çıkarma yetkisi açıkça tanınmışsa veya velayet sahibi ebeveyn noterden muvafakatname vermişse götürebilir. Aksi takdirde pasaport işlemleri ve sınır çıkışları engellenebilir.

“Çocuk teslimi için icra memuru ve polis mi gelir?”
Hayır. 7343 sayılı Kanun ile icra memurlu teslim modeli kaldırılmıştır. Teslim işlemleri Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü uzmanları (psikolog, pedagog) eşliğinde Çocuk Teslim Merkezlerinde yürütülür.

“Görüşme gününden önce bildirim yapmak zorunda mıyım?”
Evet. 5395 sayılı Kanun m. 41/C uyarınca hak sahibi ebeveynin teslim saatinden en az 48 saat önce teslim almaya geleceğini bildirmesi şarttır.

“Çocuk görüşmek istemezse ne olur?”
İdrak çağındaki çocuğun görüşü uzmanlarca değerlendirilir. Reddin haklı bir nedene mi yoksa diğer ebeveynin manipülasyonuna mı dayandığı Sosyal İnceleme Raporu ile mahkemeye sunulur.

10. Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

Boşanmış ebeveynlerin farklı şehirlerde veya ülkelerde yaşaması, çocukla kişisel ilişki kurulmasını hukuken ortadan kaldırmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 182, 323, 324 ve 326. maddeleri ile uluslararası sözleşmeler çerçevesinde temel ölçüt daima çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay kararlarında; çocuğun sürekli ve yorucu yolculuklarla hırpalanmaması, eğitim ve okul düzeninin korunması, buna karşılık ebeveynlik bağının kopmaması için tatil dönemlerini kapsayan yatılı ve nitelikli kişisel ilişki takvimlerinin oluşturulması gerektiği kabul edilmektedir.

Sınır aşan ve şehirler arası uyuşmazlıklarda kararların infaz kabiliyeti taşıması, tarih, saat, teslim noktası ve dijital iletişim günlerinin net olarak yazılması hayati önemdedir. Hak kaybı yaşamamak ve çocuğun psikolojik bütünlüğünü korumak adına, somut olayın şartları çerçevesinde alanında uzman bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

11. Kaynakça

Mevzuat:

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 182, 183, 323, 324, 325, 326).
• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (ek m. 41/A, 41/B, 41/C).
• 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesinin Uygulanmasına Dair Kanun.
• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK).
• Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (m. 3, 9, 10, 12).
• 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi.
• 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun.

Yargı Kararları:

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 17.10.2012, E. 2012/2-401, K. 2012/723.
• Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 1. HD, 10.05.2017, E. 2017/502, K. 2017/594.
• Yargıtay 2. HD, 14.10.2024, E. 2024/4155, K. 2024/7324.
• Yargıtay 2. HD, 02.07.2024, E. 2024/3395, K. 2024/5203.
• Yargıtay 2. HD, 18.04.2024, E. 2024/2660, K. 2024/2669.
• Yargıtay 2. HD, 02.04.2024, E. 2023/10052, K. 2024/2288.
• Yargıtay 2. HD, 21.09.2023, E. 2023/6278, K. 2023/4162.
• Yargıtay 2. HD, 15.06.2023, E. 2023/4135, K. 2023/3298.
• Yargıtay 2. HD, 26.04.2023, E. 2022/10404, K. 2023/1984.
• Yargıtay 2. HD, 23.03.2023, E. 2022/10991, K. 2023/1311.
• Yargıtay 2. HD, 12.09.2023, E. 2023/5701, K. 2023/3865.
• Yargıtay 2. HD, 09.03.2023, E. 2022/11526, K. 2023/914.
• Yargıtay 2. HD, 16.09.2021, E. 2021/4248, K. 2021/6118.
• Yargıtay 2. HD, 21.04.2021, E. 2021/1738, K. 2021/3339.
• Yargıtay 2. HD, 25.04.2018, E. 2016/17493, K. 2018/5664.
• Yargıtay 2. HD, 16.10.2014, E. 2014/8812, K. 2014/19954.
• Yargıtay 2. HD, 11.09.2014, E. 2014/2247, K. 2014/17069.
• Yargıtay 2. HD, 03.04.2014, E. 2013/25821, K. 2014/7827.
• Yargıtay 2. HD, 18.03.2008, E. 2008/3000, K. 2008/3622.

Akademik Çalışmalar:

• Erlüle, Fulya, “Yargıtay Kararları Çerçevesinde Velayetin Kullanılması Kendisine Bırakılmayan Tarafın Çocuğu Ziyaret Hakkı”, DergiPark, 2018.
• Baş, Seda / Baş, Sezgin, “Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Konularında 7343 Sayılı Kanunla Yapılan Değişiklikler ve Çocuk Hakları Perspektifinden Bir Değerlendirme”, DergiPark, 2023.
• Osmanlı, Hilal Büşra, Milletlerarası Özel Hukukta Çocukla Kişisel İlişki Kurulması, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
• Sinanoğlu, Asena, Türk Medeni Kanunu’na Göre Çocuk ile Kişisel İlişki Kurma Hakkı, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Demir, Remzi, “Türk Medeni Kanunu’na Göre Çocukla Kişisel İlişki Kurulması”, DergiPark, 2020.
• Güven, Aydın, Çocukla Şahsi İlişki Kurulmasına Dair İlamların İcrası, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
• Şahin, Beyza Güler, Yargı Kararları Işığında Velayete İlişkin Davalar, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Arıkan, İlknur, Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanmış Ebeveynlerin Birlikte Ebeveynlik Süreçlerinin Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi, Tez Çalışması, 2024.

Yasal Uyarı: Bu metin, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. sophoshukuk.com olarak herhangi bir yönlendirme, garanti veya sonuç vaadinde bulunmamaktayız. Her dosya kendi özel şartlarına göre değerlendirilmelidir; somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınız.