Sophos Hukuk Bürosu

Av. Hüseyin Aydın · Alanya / Antalya

Babadan kalan Tosmur’daki bahçeli ev, kardeşlerle birlikte alınmış Avsallar’daki arsa ya da bir Alman ve bir Türk ortağın birlikte satın aldığı Kestel’deki daire… Paydaşlar anlaştığı sürece sorun yoktur. Ancak biri satmak, diğeri oturmak, bir başkası kiraya vermek istediğinde ortak mülk bir anlaşmazlık kaynağına dönüşür. Hukukun bu kilidi açan aracı ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasıdır.

Kısa cevap: Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir taşınmazın paydaşlarından her biri, kural olarak her zaman ortaklığın giderilmesini isteyebilir (TMK m. 698). Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünmesine, bu mümkün değilse veya önemli değer kaybına yol açacaksa açık artırmayla satışına karar verir (m. 699). 1 Eylül 2023’ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK m. 18/B).

Önemli: Arabulucuya başvurulmadan açılan ortaklığın giderilmesi davası, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Ayrıca davada bütün paydaşların yer alması zorunludur; ölmüş paydaşların mirasçıları veraset ilamıyla belirlenip davaya katılmadan esasa girilemez. Paydaşlardan birinin payını üçüncü kişiye satması halinde diğer paydaşların önalım hakkı, satışın bildiriminden itibaren üç ay ve her halde satıştan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

Alanya, Antalya, Gazipaşa, Manavgat, Mahmutlar ve Konaklı’da değeri hızla artan arsa ve konutlar, miras yoluyla çok sayıda paydaşa geçtiğinde ortaklığın giderilmesi davaları kaçınılmaz hale gelmektedir. Paydaşlardan bazılarının yurt dışında yaşaması veya yabancı uyruklu olması süreci daha da karmaşıklaştırmaktadır. Bu rehber, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin kararları çerçevesinde hazırlanmıştır.

Anahtar terimler · Key terms · Ключевые термины · واژه‌های کلیدی

TürkçeEnglishРусскийفارسی
Ortaklığın giderilmesi davasıaction for partition of co-owned propertyиск о разделе общей собственностиدعوای افراز و تقسیم مال مشاع
Hisseli tapushared title deedдолевой титул (тапу)سند مالکیت مشاع
Aynen taksimpartition in kindраздел в натуреتقسیم عینی
Satış yoluyla ortaklığın giderilmesipartition by saleраздел путём продажи с торговتقسیم از طریق فروش
Önalım hakkıright of pre-emptionпреимущественное право покупкиحق شفعه
Alanya gayrimenkul avukatıAlanya real estate lawyerадвокат по недвижимости в Аланьеوکیل املاک در آلانیا

1. Ortaklığın Giderilmesi Nedir, Kimler İsteyebilir?

Yargıtay, bu davaları şöyle tanımlar: paylı ve elbirliği mülkiyetine tabi mallarda paydaşlar arasındaki hukuki ilişkiyi sona erdiren, birlikte mülkiyetten ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan, iki taraflı ve taraflar için benzer sonuçlar doğuran davalardır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/2835, K. 2023/3260, T. 12.06.2023).

TMK m. 698’e göre, hukuki bir işlem veya malın sürekli bir amaca özgülenmesi nedeniyle ortaklığı sürdürme yükümlülüğü bulunmadıkça, her paydaş paylaşmayı isteyebilir. Paylaşmayı isteme hakkı sözleşmeyle en çok on yıl sınırlandırılabilir ve taşınmazlarda bu sözleşme resmî şekle tabidir. Ayrıca uygun olmayan zamanda paylaşma istenemez. Paydaşın payının küçük olması dava açmasına engel değildir.

2. Zorunlu Arabuluculuk

6325 sayılı Kanunun 18/B maddesine göre taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bölge adliye mahkemeleri bu kuralı şöyle uygulamaktadır:

“Arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açıldığının anlaşılması halinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilecektir.”

Adana BAM 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/1536, K. 2024/1520, T. 31.10.2024

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa, anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. 2024 yılında yapılan değişiklikle, taşınmazın devrine ilişkin anlaşma belgesine şerh verildikten sonra tapu müdürlüğü resmî senet düzenlemeden tescil yapabilmektedir (HUAK m. 18/B-5). Bu yol, tüm paydaşlar uzlaştığında süreci önemli ölçüde kısaltır.

3. Görevli ve Yetkili Mahkeme, Taraflar

4. Aynen Taksim mi, Satış mı?

TMK m. 699 paylaşmanın iki yolunu düzenler:

Apartman daireleri, küçük arsalar ve çok paydaşlı taşınmazlarda aynen taksim çoğunlukla mümkün olmaz. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada, çok sayıda hissedarı bulunan taşınmazın pay ve paydaş durumuna göre aynen taksiminin mümkün olmadığı belirlenerek satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/3822, K. 2024/4998, T. 07.11.2024). Tarım arazileri bakımından ise ayrıca 5403 sayılı Kanundaki bölünme yasakları dikkate alınır. Satış kararı verilirse, satışın nasıl yapılacağı, bedelin nasıl dağıtılacağı ve harcın paydaşlardan hangi oranlarda alınacağı hükümde açıkça gösterilmelidir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/1287, K. 2024/1383, T. 07.03.2024).

5. Miras Kalan Taşınmazlarda Özel Durum

Mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetinde de her mirasçı, kural olarak her zaman paylaşma isteyebilir (TMK m. 642). Kanunun güncel metnine göre hakim, mirasçılardan birinin istemi üzerine terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamını bir mirasçıya vererek paylaştırma yapar; aradaki değer farkı para ödenmesi yoluyla denkleştirilir. Paylaşmanın derhal yapılması malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa, hakim paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir.

Bu düzenleme, Alanya’da birden fazla taşınmaz bırakan murislerin mirasçıları için önemlidir: her taşınmazı ayrı ayrı satmak yerine, bir mirasçıya ev, diğerine arsa verilerek ve fark parayla denkleştirilerek çözüm üretilebilir. Yabancı mirasçılar bakımından yabancıların Türkiye’de miras hakları rehberimize de bakabilirsiniz.

6. Satış Süreci: İhale, Kıymet Takdiri ve Paranın Dağıtımı

  1. Kararın kesinleşmesi: Satış kararı, istinaf ve temyiz süreçleri tamamlanıp kesinleştikten sonra uygulanır.
  2. Satış memuru: Satış, mahkemece görevlendirilen satış memuru eliyle, genellikle icra müdürlüğü aracılığıyla yapılır.
  3. Kıymet takdiri: Taşınmazın güncel değeri bilirkişi tarafından belirlenir; paydaşlar bu değere itiraz edebilir.
  4. İhale: Satış elektronik ortamda ve açık artırmayla yapılır; paydaşlar da ihaleye katılabilir.
  5. Paranın dağıtımı: Satış bedeli, masraflar düşüldükten sonra paydaşlara tapudaki ve veraset ilamındaki payları oranında ödenir.

Cebrî artırmayla yapılan bu satışlarda önalım hakkı kullanılamaz (TMK m. 733/1). Paydaşlar taşınmazı elde tutmak istiyorsa ihaleye katılmalıdır.

7. Önalım (Şufa) Hakkı

Bir paydaş, taşınmazdaki payını üçüncü bir kişiye satarsa, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanarak bu payı aynı bedelle kendileri alabilir (TMK m. 732). Satış, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilir. Önalım hakkı, satışın bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde satıştan itibaren bir yıl geçmekle düşer (m. 733). Önalım davası, ortaklığın giderilmesi davasından ayrı bir davadır; ancak hisseli tapularda yabancılara pay satışlarında sıkça gündeme gelir.

8. Paydaş Yabancıysa veya Yurt Dışındaysa

Alanya’da paydaşlardan birinin yurt dışında yaşaması veya yabancı uyruklu olması sık görülen bir durumdur. Bu durumda:

Akademik Çalışmalarda Ortaklığın Giderilmesi

Ortaklığın giderilmesi davası lisansüstü çalışmalarda da ayrıntılı biçimde incelenmektedir. YÖK Ulusal Tez Merkezinde yer alan bir doktora tezi, bu davanın Türk ve İsviçre hukukunda çift yönlü (actio duplex) bir dava olarak kabul edildiğini, Alman hukukunda ise paylı mülkiyet ve miras ortaklığını sona erdiren davanın bu nitelikte görülmediğini karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktadır (Topal, 2020, Tez No. 631969). Dava sonucunun davacı ve davalı için aynı sonuçları doğurması, uygulamada davayı açan paydaşın da satış kararıyla karşılaşabileceği anlamına gelir.

Daha yeni bir yüksek lisans tezi, 7445 sayılı Kanunla HUAK’a eklenen 18/B maddesinin en önemli yeniliklerinden birinin ortaklığın giderilmesinde arabuluculuğu dava şartı hâline getirmek olduğunu; ancak bu zorunluluğun yalnızca arabulucuya başvuru bakımından geçerli olduğunu, süreci sürdürme veya süreçten vazgeçmenin taraflara bırakıldığını vurgulamaktadır (Çapar, 2026, Tez No. 1008992). Bir başka çalışma ise paydaşların yanı sıra bir paydaşın alacaklısının da İİK m. 121’e dayanan yetkiyle, kendine özgü dava şartlarına tabi olarak ortaklığın giderilmesini isteyebildiğini incelemektedir (Şahin, 2022, Tez No. 756515). Bu nedenle payı üzerinde haciz bulunan paydaşlar, ortaklığın giderilmesi riskini de hesaba katmalıdır.

Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davası, paydaşlar arasındaki kilitlenmeyi çözen etkili bir hukuki araçtır. Süreç zorunlu arabuluculukla başlar; anlaşma olmazsa sulh hukuk mahkemesi önce aynen taksimi, mümkün değilse açık artırmayla satışı değerlendirir. Miras kalan birden fazla taşınmazda ise her taşınmazın bir mirasçıya verilip farkın parayla denkleştirilmesi mümkündür. Tüm paydaşların davaya katılması ve tebligatların doğru yapılması, sürecin süresini doğrudan belirler.

Paydaş sayısı, miras ilişkileri ve yabancı unsur dosyadan dosyaya değiştiği için, somut uyuşmazlıklarınız ve hak kaybı yaşamamak adına alanında uzman bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet. 6325 sayılı Kanun m. 18/B uyarınca 1 Eylül 2023’ten itibaren ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında arabulucuya başvuru dava şartıdır. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.

Ortaklığın giderilmesi davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Taşınmazlarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir; Alanya’daki bir taşınmaz için Alanya Sulh Hukuk Mahkemesi.

Küçük hisseli paydaş da dava açabilir mi?

Evet. Ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa her paydaş, payının büyüklüğünden bağımsız olarak paylaşmayı isteyebilir (TMK m. 698).

Mahkeme taşınmazı satmak zorunda mı?

Hayır. Öncelik aynen taksimdir. Bölme mümkün değilse veya mal önemli değer kaybına uğrayacaksa açık artırmayla satışa karar verilir (TMK m. 699).

Satışta paydaşların önalım hakkı var mı?

Hayır. Cebrî artırmayla yapılan satışlarda önalım hakkı kullanılamaz (TMK m. 733). Taşınmazı almak isteyen paydaş ihaleye katılabilir.

Paydaşlardan biri yurt dışında yaşıyorsa ne olur?

Dava yine açılabilir; ancak yurt dışına tebligat yapılması süreci uzatabilir. Yurt dışındaki paydaş konsolosluk veya apostilli vekaletname ile Türkiye’de bir avukatı yetkilendirebilir.

Yararlanılan kaynaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 642, 698, 699, 732, 733; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B; 6100 sayılı HMK m. 27; Yargıtay 7. HD E. 2023/2835 K. 2023/3260; E. 2023/5101 K. 2023/6110; E. 2024/3822 K. 2024/4998; E. 2023/1287 K. 2024/1383; Adana BAM 5. HD E. 2024/1536 K. 2024/1520. YÖK Ulusal Tez Merkezi: Topal, Medeni Yargılama Hukuku bağlamında ortaklığın giderilmesi (İzale-î Şüyû) davası, Doktora, Ankara Üniv., 2020 (Tez No. 631969); Çapar, Ortaklığın giderilmesinde dava şartı arabuluculuk uygulaması, Yüksek Lisans, Selçuk Üniv., 2026 (Tez No. 1008992); Şahin, Türk hukukunda alacaklının açtığı ortaklığın giderilmesi davası, Yüksek Lisans, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniv., 2022 (Tez No. 756515). Mevzuat metinleri için: mevzuat.gov.tr.

Yasal Uyarı: Bu metin, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. sophoshukuk.com olarak herhangi bir yönlendirme, garanti veya sonuç vaadinde bulunmamaktayız. Her dosya kendi özel şartlarına göre değerlendirilmelidir; somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınız.