Sophos Hukuk Bürosu

Av. Hüseyin Aydın · Alanya / Antalya

Bir sabah apartmanın giriş kapısında bir kağıt asılı görüyorsunuz: “Riskli yapı tespit tutanağı.” Belki de hiç görmüyorsunuz; çünkü kağıt yağmurda ıslanmış, birisi çıkarmış ya da siz o hafta yazlıktasınız. Elinize resmi bir mektup da ulaşmıyor. Oysa kanuna göre bu tespit size tebliğ edilmiş sayılabilir ve itiraz süreniz çoktan işlemeye başlamış olabilir.

Depremlerden sonra Türkiye genelinde hızlanan kentsel dönüşüm, Alanya, Antalya, Gazipaşa ve Mahmutlar gibi eski yapı stokunun yoğun olduğu bölgelerde de binlerce hak sahibini doğrudan ilgilendirmektedir. Bir binanın riskli yapı olarak tespit edilmesi; tapuya şerh düşülmesi, tahliye, yıkım ve hatta katılmayan maliklerin arsa paylarının satılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle süreleri ve itiraz yollarını bilmek, mülkünüzü korumanın ilk adımıdır.

Bu rehberde konu, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ve Danıştay kararları çerçevesinde incelenmiştir.

1. Tespit Size Nasıl Bildirilir? Mektup Gelmeyebilir

6306 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası, 2023 yılında 7471 sayılı Kanun ile değiştirilerek bildirim usulünü önemli ölçüde farklılaştırmıştır. Buna göre riskli yapı tespit edildiğinde:

Kanunun açık ifadesiyle, riskli yapı tespit işlemi muhtarlıkta yapılan ilanın son günü ayni ve şahsi hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır. Başka bir deyişle, size elden ya da posta ile bir tebligat yapılması şart değildir. e-Devlet bildirimlerinizi kontrol etmiyorsanız veya binada yaşamıyorsanız, haberiniz olmadan süreler işlemeye başlayabilir.

Dikkat: Özellikle başka şehirde yaşayan, binayı kiraya vermiş veya yazlık olarak kullanan malikler için e-Devlet bildirimlerini düzenli kontrol etmek ve tapu kaydındaki beyanları takip etmek büyük önem taşır.

2. Bilinmesi Gereken Süreler

İşlemSüreDayanak
Muhtarlıkta ilan15 gün (son gün tebliğ sayılır)6306 s. Kanun m. 3/2
Riskli yapı tespitine itiraz15 gün6306 s. Kanun m. 3/1
İdari işlemlere karşı davaTebliğden itibaren 30 gün6306 s. Kanun m. 6/9
Malike verilen yıktırma süresiEn fazla 90 gün6306 s. Kanun m. 5/3
Tahliye ve yıktırma işleminin ilanıMuhtarlıkta 15 gün (son gün tebliğ sayılır)6306 s. Kanun m. 5/5

Görüldüğü gibi 6306 sayılı Kanun, idari yargıdaki genel 60 günlük dava açma süresi yerine 30 günlük özel bir süre öngörmektedir. Ancak Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, yazılı olarak bildirilen işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hallerde genel dava açma süresinin uygulanması gerektiğine karar vermiştir (Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, E. 2021/2, K. 2022/1, T. 15.03.2022). Danıştay 4. Dairesi de riskli alan kararına ilişkin bir dosyada, 30 günlük özel sürenin işlemde açıkça gösterilmemesi nedeniyle 60 günlük genel sürenin uygulanması gerektiğini kabul etmiştir (Danıştay 4. Daire, E. 2023/11411, K. 2023/5787, T. 26.10.2023).

Yine de bu içtihada güvenerek beklemek risklidir. Süre hesabında her zaman en kısa süre esas alınmalıdır.

3. Teknik Heyete İtiraz

Riskli yapı tespitine karşı malikler veya kanuni temsilcileri 15 gün içinde itiraz edebilir. Kanuna göre bu itirazlar, üniversitelerin ilgili meslek disiplinlerinden görevlendirilen dört öğretim üyesi ile Bakanlıkta veya Başkanlıkta görevli üç kişiden oluşan teknik heyetler tarafından incelenip karara bağlanır (6306 s. Kanun m. 3/1).

İtiraz hakkını malikler ve kanuni temsilcileri kullanabilir. Danıştay kararlarında aktarılan Uygulama Yönetmeliği hükmüne göre süresi içinde yapılmayan veya malik dışındaki kişilerce yapılan itirazlar işleme alınmaz. Uygulamada itirazlar, teknik heyetin raporu eksik bulup lisanslı kuruluşa düzelttirmesiyle de sonuçlanabilmektedir (İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesi, E. 2020/171, K. 2020/653, T. 13.07.2020).

4. İdare Mahkemesinde Dava

İtiraz zorunlu mu?

Hayır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, riskli yapı tespitine itirazın seçimlik bir hak olduğunu açıkça kabul etmiştir. Kurul kararına göre tapu kaydına riskli yapı şerhi düşülmesiyle işlem icrai nitelik kazanır ve ilgililerin menfaatini etkilemeye başlar. Bu nedenle malikler on beş gün içinde itiraz edebilecekleri gibi doğrudan dava da açabilirler. Mevzuatta, itiraz yapılması halinde itiraz sonuçlanmadan dava açılamayacağına dair bir düzenleme de bulunmamaktadır (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2019/1187, K. 2021/1577, T. 23.09.2021).

Bu karar uygulama bakımından çok önemlidir. Teknik heyetin itirazı karara bağlaması beklenirken dava açma süresinin kaçırılması riski ortadan kaldırılabilir.

Yürütmenin durdurulması

6306 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesinin dokuzuncu fıkrasının ikinci cümlesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir (Anayasa Mahkemesi, E. 2012/87, K. 2014/41, T. 27.02.2014). Fıkranın bugünkü halinde, bu Kanun kapsamındaki işlemlere karşı açılan davalarda yürütmenin durdurulmasını yasaklayan bir hüküm yer almamaktadır. Dolayısıyla davada, İYUK’un genel kuralları çerçevesinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Yıkım tarihinin yaklaştığı durumlarda bu talep hayati önem taşır.

5. Riskli Yapı Raporuna Hangi Gerekçelerle İtiraz Edilebilir?

Bir binanın riskli olup olmadığı teknik bir konudur. Bu nedenle yargı kararları, raporun bilimsel ve teknik kurallara uygun hazırlanıp hazırlanmadığını merkeze almaktadır:

En önemli uyarı: Süre kaçarsa yıkıma itiraz da sonuç vermeyebilir. Edirne’deki bir dosyada idare mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak taşıyıcı sistemi taş ve tuğla olan yapının çamur harçlı kerpiç olarak değerlendirildiğini ve statik analiz yapılmadığını tespit etmiş, yıkım kararını iptal etmişti. Bölge İdare Mahkemesi bu kararı kaldırdı. Gerekçe şuydu: Malik riskli yapı tespitine itiraz etmediği için tespit kesinleşmişti. Bu nedenle yıkım işlemine karşı açılan davada yapının riskli olup olmadığının yeniden incelenmesine gerek yoktu. Dava kesin olarak reddedildi (İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 6. İdare Dava Dairesi, E. 2019/1771, K. 2020/22, T. 08.01.2020).

Kanun, yerinde teknik inceleme yapılmadan rapor hazırlanmasını veya yapıya ilişkin verilerin eksik ya da yanlış alınarak hesap yapılmasını lisanslı kuruluşlar için idari para cezası gerektiren fiiller arasında saymaktadır (6306 s. Kanun m. 3/8). Bu hüküm, raporun hazırlanma sürecinin sorgulanmasında önemli bir dayanaktır.

6. Tespit Kesinleşirse: Yıkım, Tahliye ve Salt Çoğunluk

7. Kiracılar ve Diğer Hak Sahipleri

Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir (6306 s. Kanun m. 5/1). Kiracıların, tahliye ve yıktırma bildirimlerinin de muhtarlıkta ilan yoluyla tebliğ edilmiş sayılabileceğini göz önünde bulundurması gerekir (6306 s. Kanun m. 5/5).

8. Adım Adım Yol Haritası

  1. Tarihleri belirleyin. Tutanağın yapıya asıldığı, e-Devlet bildiriminin geldiği ve muhtarlık ilanının başladığı tarihleri tespit edin. Muhtarlıktan ilan tarihini yazılı olarak isteyin.
  2. Raporun tamamını edinin. Riskli yapı tespit raporunu, ekleri ve hesap çıktılarıyla birlikte ilgili idareden talep edin.
  3. Bağımsız teknik görüş alın. Raporu bir inşaat mühendisine inceletin. Numune sayısı, malzeme tespiti ve analiz yöntemi gibi konulardaki eksiklikler itirazın ve davanın temelini oluşturur.
  4. 15 gün içinde itiraz edin. İtiraz dilekçenizi tutanakta veya bildirimde gösterilen mercie, gösterilmemişse yapının bulunduğu ildeki çevre, şehircilik ve iklim değişikliği il müdürlüğüne verin ve alındı belgesi alın. Süre kaçarsa tespit kesinleşir ve sonradan yıkım işlemine karşı açılan davada raporun teknik hataları dinlenmeyebilir.
  5. Dava süresini kaçırmayın. İtirazın sonucunu beklemek zorunda değilsiniz. En kısa süre olan 30 günü esas alarak idare mahkemesinde dava açmayı ve yürütmenin durdurulmasını talep etmeyi değerlendirin.
  6. Kat malikleriyle iletişimi koparmayın. Salt çoğunluk kararları ve arsa payı satışı süreçlerinde gelen tekliflere süresinde yanıt verin.

Sonuç

Riskli yapı tespiti, bir binanın geleceğini belirleyen ve çok kısa sürelere bağlanmış bir idari süreçtir. 2023 değişiklikleriyle birlikte bildirim büyük ölçüde muhtarlık ilanı ve e-Devlet üzerinden yapıldığından, maliklerin haberleri olmadan sürelerin dolması gerçek bir risk haline gelmiştir. Danıştay’ın itirazı seçimlik hak olarak kabul etmesi ve doğrudan dava yolunu açık tutması ise mülkünü korumak isteyen malikler için önemli bir güvencedir.

Tespitin hukuka ve teknik kurallara uygunluğu her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Somut uyuşmazlıklarınız ve hak kaybı yaşamamak adına alanında uzman bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

Yararlanılan kaynaklar: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun m. 3, 5, 6 (7471 sayılı Kanun ile değişik halleri); 2577 sayılı İYUK; Anayasa Mahkemesi E. 2012/87 K. 2014/41; Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu E. 2021/2 K. 2022/1; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu E. 2019/1187 K. 2021/1577; Danıştay 4. Daire E. 2023/11411 K. 2023/5787; İstanbul BİM 4. İDD E. 2017/1392 K. 2017/1347; İstanbul BİM 6. İDD E. 2020/171 K. 2020/653; E. 2019/1771 K. 2020/22. Mevzuat metinleri için: mevzuat.gov.tr.

Yasal Uyarı: Bu metin, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. sophoshukuk.com olarak herhangi bir yönlendirme, garanti veya sonuç vaadinde bulunmamaktayız. Her dosya kendi özel şartlarına göre değerlendirilmelidir; somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınız.