Sophos Hukuk Bürosu

Av. Hüseyin Aydın · Alanya / Antalya

Alanya’nın yamaçlardaki narenciye bahçeleri, Gazipaşa ve Manavgat’ın tarım arazileri, Kargıcak ve Tepe gibi bölgelerdeki villa arsaları çoğu zaman miras yoluyla bölünmüş, kadastro sırasında genel yola bağlantısı unutulmuş parsellerden oluşur. Komşunun izin verdiği eski patika, komşu değişince kapanabilir ve taşınmaz bir anda yolsuz kalır. Bu durumda başvurulacak hukuki yol geçit hakkı davasıdır.

Kısa cevap: Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m. 747). Geçit, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşudan ve en az zarar verecek şekilde kurulur. 01.09.2023’ten sonra açılan geçit hakkı davalarında, komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlık olarak arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Önemli: Arabulucuya başvurmadan açılan geçit hakkı davası usulden reddedilir. Yargıtay bu konuda yerleşik bir uygulamaya sahiptir. Dava açmadan önce taşınmazın bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurun.

Bu rehber, Alanya, Gazipaşa, Manavgat, Mahmutlar ve Konaklı’daki bahçe, tarla ve arsa malikleri için 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747–748, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararları çerçevesinde hazırlanmıştır.

Anahtar terimler · Key terms · Ключевые термины · واژه‌های کلیدی

TürkçeEnglishРусскийفارسی
Geçit hakkıright of way (easement)право прохода / сервитутحق عبور
Zorunlu geçitnecessary right of wayпринудительный сервитут проходаحق عبور اجباری
Genel yolpublic roadдорога общего пользованияراه عمومی
Geçit bedelicompensation for right of wayкомпенсация за сервитутبهای حق عبور
Keşif ve bilirkişisite inspection and expert reportосмотр на месте и экспертизаمعاینه محل و کارشناسی
Alanya gayrimenkul avukatıAlanya real estate lawyerадвокат по недвижимости в Аланьеوکیل املاک در آلانیا

1. Zorunlu Geçit Hakkının Şartları

“Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.”

4721 sayılı TMK m. 747/1

Bu hükme göre geçit hakkı davasının şartları şunlardır:

Taşınmazın kullanılabilir bir kadastral yol cephesi varsa, kural olarak geçit hakkı istenemez. Ancak cephe dik bir yamaç veya dere yatağı nedeniyle fiilen kullanılamıyorsa, nispi geçit ihtiyacı gündeme gelebilir.

2. Dava Şartı Olarak Arabuluculuk

7445 sayılı Kanunla 6325 sayılı Kanuna eklenen 18/B maddesi uyarınca komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Zorunlu geçit hakkı TMK’da “komşu hakkı” başlığı altında düzenlendiğinden, Yargıtay 01.09.2023’ten sonra açılan geçit hakkı davalarında arabuluculuk şartı aramaktadır.

Nitekim Yargıtay, 03.04.2024 tarihinde arabuluculuğa başvurulmadan açılan geçit hakkı davasının dava şartı yokluğundan usulden reddine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2025/2206, K. 2025/3077, T. 18.06.2025). Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa, anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır ve geçit hakkı resmi senet düzenlenmeksizin tapuya tescil ettirilebilir (6325 m. 18/B-3, 5).

3. Geçit Hangi Komşudan ve Nereden Kurulur?

Geçit hakkı, önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya, daha sonra geçitten en az zarar görecek olana karşı kullanılır ve iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir (TMK m. 747/2-3). Örneğin bir parsel miras yoluyla bölünmüş ve yolsuz kalmışsa, geçidin önce aynı ana parselden ayrılan komşu parsellerden istenmesi gerekir.

Mahkeme, mahallinde keşif yapar; fen, ziraat ve inşaat bilirkişileri aracılığıyla geçit kurulabilecek tüm alternatif güzergahları belirler ve bunlardan en az masrafla, en az zarar veren güzergahı seçer. Güzergah ve bedel belirlenirken, tarafların katlanacağı yükün dengelenmesini ifade eden “fedakarlığın denkleştirilmesi” ilkesi esas alınır.

4. Geçit Bedeli ve Depo

Geçit hakkı ancak tam bedel karşılığında kurulur. Bedel, geçit kurulan alanın değeri ile geçidin yük altındaki taşınmazın geri kalanında yarattığı değer kaybı birlikte dikkate alınarak bilirkişi tarafından belirlenir. Mahkeme, belirlenen bedelin davacı tarafından mahkeme veznesine depo edilmesini ister; bedel depo edilmeden geçit hakkı kurulmaz. Karar kesinleşince bedel davalıya ödenir ve geçit hakkı tapu kütüğüne irtifak hakkı olarak tescil edilir.

5. Diğer Geçit Hakları ve Geçici Geçit

Taşınmaz malikinin taşınmazını işletme, iyileştirme veya üzerinde yapı yapma amacıyla komşu taşınmaza geçici olarak girme hakkı ile tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi ve benzeri geçitler özel kanun hükümlerine, özel hüküm yoksa yerel adete tabidir (TMK m. 748). Kanundan doğrudan doğan geçit hakları tapuya tescil edilmeden doğar, ancak sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.

Uygulamada geçit hakkı ile imar yolu sıklıkla karıştırılır. İmar planında yol olarak ayrılmış ancak henüz açılmamış alanlar için belediyeye başvuru ve gerektiğinde kamulaştırma süreçleri gündeme gelir. İmar planıyla ilgili uyuşmazlıklar için kamu yatırımları rehberimize bakabilirsiniz.

6. Dava Öncesi Pratik Öneriler

  1. Tapu ve kadastro kayıtlarını inceleyin: Parselin kadastral yola cephesi olup olmadığını ve önceki ifraz işlemlerini tespit edin.
  2. Komşularla görüşün: Rızaen geçit irtifakı kurulabilir; bu durumda tapuda resmi senetle tescil yapılır.
  3. Arabulucuya başvurun: Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açın.
  4. Bedeli öngörün: Bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenecek bedeli depo edebilecek durumda olun.
  5. Alternatif güzergahları önceden değerlendirin: Fen bilirkişisi ile önceden harita üzerinde ön çalışma yapılması, keşfi kolaylaştırır.

Akademik Çalışmalarda Geçit Hakkı

Geçit hakkı, Türk lisansüstü çalışmalarında da ayrıntılı biçimde incelenmektedir. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yer alan güncel bir doktora tezi, TMK m. 838’e dayanan ve tarafların içeriğini serbestçe belirleyebildiği iradî geçit hakkı ile kaynağını komşuluk hukukundan alan, yalnızca eşyaya bağlı olarak kurulabilen ve taraf iradelerinden bağımsız olan TMK m. 747’deki zorunlu geçit hakkını birbirinden ayırmaktadır. Tez, yüklü taşınmaz malikinin temel ödevinin geçişe katlanmak olduğunu; ancak tüm şartlar bulunsa bile geçide muhtaç malikin komşu taşınmazdan doğrudan geçemeyeceğini, bu hakkını dava yoluyla ya da sözleşmeyle ileri sürmesi gerektiğini vurgulamaktadır (Maraşlı, 2025, Tez No. 986491). Bu tespit, yukarıda açıklanan arabuluculuk ve dava sürecinin neden zorunlu olduğunu açıklar.

Zorunlu geçit hakkını mülkiyet hakkının bir sınırlaması olarak inceleyen bir yüksek lisans tezi ise hakkın kurulma yollarının yanında sona erme hallerine ve bu durumda geçit bedelinin iadesi meselesine de ayrı bir bölüm ayırmakta; konuyu ilk derece ve Yargıtay kararları ışığında değerlendirmektedir (Cantepe Hakyemez, 2023, Tez No. 811683). Örneğin sonradan imar yolu açılması gibi nedenlerle geçit ihtiyacı ortadan kalkarsa, yüklü taşınmaz maliki geçidin kaldırılmasını isteyebilir; bu nedenle ödenen bedel ve olası iadesi, dava öncesinde de göz önünde bulundurulmalıdır.

Sonuç

Genel yola bağlantısı olmayan bir taşınmaz, ne kullanılabilir ne de değerinde satılabilir. TMK m. 747, bu sorunu tam bedel karşılığında komşu taşınmaz üzerinde zorunlu geçit kurulmasıyla çözer. Ancak 01.09.2023’ten sonra açılan davalarda arabuluculuk dava şartıdır; güzergah ve bedel ise keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Usulden ret riskinin yüksek olduğu bu davalarda, somut uyuşmazlıklarınız ve hak kaybı yaşamamak adına alanında uzman bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçit hakkı davası nedir?

Genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan taşınmaz malikinin, tam bedel karşılığında komşu taşınmaz üzerinde geçit hakkı kurulmasını istediği davadır (TMK m. 747).

Geçit hakkı davası için arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. Geçit hakkı komşu hakkından kaynaklandığından, 01.09.2023’ten sonra açılan davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Aksi halde dava usulden reddedilir.

Geçit hangi komşudan istenir?

Geçit, önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşudan, daha sonra geçitten en az zarar görecek olandan istenir. Mahkeme keşifle tüm alternatifleri inceler.

Geçit hakkı bedeli nasıl belirlenir?

Bedel, geçit kurulan alanın değeri ve geçidin yük altındaki taşınmazda yarattığı değer kaybı dikkate alınarak bilirkişi tarafından belirlenir. Davacı bu bedeli mahkemeye depo etmelidir.

Yola cephesi olan arsa için geçit hakkı istenebilir mi?

Kural olarak hayır. Ancak cephe dik yamaç veya dere yatağı gibi nedenlerle fiilen kullanılamıyorsa nispi geçit ihtiyacı nedeniyle geçit hakkı istenebilir.

Geçit hakkı tapuya tescil edilir mi?

Evet. Mahkeme kararı kesinleşince veya arabuluculuk anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınınca geçit hakkı tapu kütüğüne irtifak hakkı olarak tescil edilir.

Yararlanılan kaynaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747, 748; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B; Yargıtay 7. HD E. 2025/2206 K. 2025/3077; E. 2025/6391 K. 2026/911; E. 2025/1845 K. 2025/2765. YÖK Ulusal Tez Merkezi Tez No. 986491, 811683. Mevzuat metinleri için: mevzuat.gov.tr.

Yasal Uyarı: Bu metin, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. sophoshukuk.com olarak herhangi bir yönlendirme, garanti veya sonuç vaadinde bulunmamaktayız. Her dosya kendi özel şartlarına göre değerlendirilmelidir; somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınız.