Av. Hüseyin Aydın · Alanya / Antalya
Alanya ekonomisinin iki temel direği turizm ve inşaattır. Otel mutfağında kızgın yağla yanan aşçı, havuz kenarında kayan garson, iskele kuran inşaat işçisi, Mahmutlar’daki şantiyede vinç altında kalan usta… Bu kazaların çoğu, gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemleri alınsaydı yaşanmayacaktı. Kanun bu durumda işçiye ve ölüm halinde yakınlarına, SGK yardımlarının yanında işverenden maddi ve manevi tazminat isteme hakkı tanır.
Kısa cevap: İşveren, işçinin sağlığını ve iş güvenliğini korumak için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür; bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle doğan zarardan sorumludur (TBK m. 417). İş kazasına uğrayan işçi, kalıcı iş göremezlik (maluliyet) nedeniyle maddi tazminat, acı ve üzüntüsü için manevi tazminat isteyebilir; ölüm halinde yakınları destekten yoksun kalma ve manevi tazminat talep edebilir. Bu davalar iş mahkemesinde görülür ve diğer işçilik alacaklarından farklı olarak zorunlu arabuluculuk şartına tabi değildir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3).
Önemli: Maddi tazminat hesaplanırken, SGK tarafından işçiye bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri ve geçici iş göremezlik ödeneğinin rücu edilebilir kısmı zarardan indirilir. Bu nedenle tazminat davası açılmadan önce olayın SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmesi, maluliyet oranının belirlenmesi ve kusur durumunun tespiti büyük önem taşır. İşveren kazayı SGK’ya bildirmediyse, işçi kendisi başvurabilir veya iş kazasının tespiti davası açabilir.
Alanya, Antalya, Gazipaşa, Manavgat, Mahmutlar ve Konaklı’da çalışan mevsimlik otel personeli, inşaat işçileri ve yabancı uyruklu çalışanlar bu rehberin doğrudan muhatabıdır. Konu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin kararları çerçevesinde incelenmiştir.
İçindekiler
- İş Kazası Nedir?
- İşverenin Sorumluluğu
- Hangi Tazminatlar İstenebilir?
- Maddi Tazminat Nasıl Hesaplanır? Kusur ve SGK İndirimi
- Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Süreler
- Yargıtay Kararlarından Örnekler
- Turizm ve İnşaat Sektörüne Özgü Durumlar
- Kazadan Sonra Ne Yapmalısınız?
- Akademik Çalışmalarda İş Kazası Tazminatı
- Sıkça Sorulan Sorular
Anahtar terimler · Key terms · Ключевые термины · واژههای کلیدی
| Türkçe | English | Русский | فارسی |
|---|---|---|---|
| İş kazası tazminatı | workplace accident compensation | компенсация за несчастный случай на производстве | غرامت حادثه کار |
| Sürekli iş göremezlik (maluliyet) | permanent incapacity | стойкая утрата трудоспособности | از کار افتادگی دائم |
| İş sağlığı ve güvenliği | occupational health and safety | охрана труда | بهداشت و ایمنی کار |
| Kusur raporu | fault report | заключение о степени вины | گزارش تقصیر |
| Manevi tazminat | non-pecuniary damages | компенсация морального вреда | خسارت معنوی |
| Alanya iş kazası avukatı | Alanya work injury lawyer | адвокат по производственным травмам в Аланье | وکیل حوادث کار در آلانیا |
1. İş Kazası Nedir?
5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, işveren tarafından görevle başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının süt izni sırasında veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.
Bu tanım geniştir: otelin servis aracıyla işe giderken yaşanan trafik kazası, şantiyeye malzeme götürürken düşme veya otel mutfağında yanma, iş kazası sayılabilir. İşveren, kazayı kural olarak üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.
2. İşverenin Sorumluluğu
TBK m. 417 ve 6331 sayılı Kanun uyarınca işveren; işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri eksiksiz bulundurmak, işçileri riskler konusunda eğitmek ve alınan önlemlere uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklere aykırılık nedeniyle doğan zarardan sorumludur.
Sorumluluk kusura dayanır; ancak işverenin özen yükümlülüğü çok geniş yorumlanır. Kazanın gerçekleşmesinde işçinin de kusuru varsa, bu kusur oranında tazminattan indirim yapılır. Kaçınılmazlık (önlem alınsa dahi kazanın önlenemeyecek olması) ise yalnızca istisnai durumlarda kabul edilir. Alt işveren (taşeron) çalıştıran asıl işveren de alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur.
3. Hangi Tazminatlar İstenebilir?
- Maddi tazminat (iş göremezlik tazminatı): Sürekli iş göremezlik oranına göre çalışma gücündeki kayıp nedeniyle uğranan gelir kaybı; ayrıca tedavi giderleri ve geçici iş göremezlik dönemindeki kayıplar.
- Manevi tazminat: İşçinin yaşadığı acı, elem ve üzüntü için; ağır yaralanma halinde işçinin yakınları da manevi tazminat isteyebilir.
- Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı: Ölen işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve diğer yakınlar için.
- Ölüm halinde yakınların manevi tazminatı.
4. Maddi Tazminat Nasıl Hesaplanır? Kusur ve SGK İndirimi
Maddi tazminat, aktüerya alanında uzman bir bilirkişi tarafından hesaplanır. Hesaplamada işçinin yaşı, ücreti, sürekli iş göremezlik oranı, aktif ve pasif dönemler ile tarafların kusur oranları dikkate alınır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre:
- Önce işçinin toplam gerçek zararı hesaplanır.
- Bu zarardan işçinin kusuruna karşılık gelen kısım düşülür.
- SGK tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri ve geçici iş göremezlik ödeneğinin rücu edilebilir kısmı indirilir.
- Kalan tutar, SGK tarafından karşılanmayan ve işverenden istenebilecek tazminattır.
Bu indirimin yasal dayanağı TBK m. 55’tir: kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez; rücu edilebilen kısım ise indirilir. Yargıtay, bu hesaplamanın kurala uygun yapılmadığı kararları bozmaktadır (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/11719, K. 2024/811, T. 06.02.2024).
5. Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Süreler
- Görevli mahkeme: İş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
- Arabuluculuk: İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartı olsa da, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit ve rücu davalarında bu şart uygulanmaz (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3). Doğrudan dava açılabilir.
- Zamanaşımı: İş kazası tazminat talepleri sözleşmeye aykırılığa dayandığından kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Sürenin başlangıcı, uygulamada zararın kesin olarak belirlendiği, özellikle maluliyet oranının kesinleştiği tarihe göre değerlendirilir.
- İş kazası tespiti davası: SGK olayı iş kazası saymazsa, önce Kuruma başvurulur; ret halinde işçi, SGK ve işverene karşı iş kazasının tespiti davası açabilir.
6. Yargıtay Kararlarından Örnekler
| Karar | Olay | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Yargıtay 10. HD, E. 2024/659, K. 2024/14148, T. 26.12.2024 | Koruma aparatı takılı olmayan makinede çalışan işçi elini kaptırmış, %38,2 maluliyete uğramıştır. | İlk derece mahkemesi, işvereni %70, işçiyi %30 kusurlu kabul ederek peşin sermaye değerini indirdikten sonra maddi tazminata hükmetmiştir. |
| Yargıtay 10. HD, E. 2023/6334, K. 2024/9652, T. 08.10.2024 | İnşaat işinde iş güvenliği önlemleri alınmadığı için yaralanan işçi; asıl ve alt işveren davalı. | Davalı şirketlere %30 ve %50, işçiye %20 kusur verilmiş; davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulduğu, maddi ve manevi tazminata hükmedildiği kararın temyiz incelemesi yapılmıştır. |
| Yargıtay 10. HD, E. 2022/10319, K. 2023/11550, T. 21.11.2023 | %26,2 sürekli iş göremezlik; işveren %80, işçi %20 kusurlu. | Gelirin ilk peşin sermaye değeri ile geçici iş göremezlik ödeneğinin indirildiği ve işçilik alacaklarına ilişkin ibranamenin tazminat talebini etkilemediği değerlendirmesi incelenmiştir. |
Bu örnekler, iş kazası davalarında sonucu belirleyen iki temel unsurun kusur raporu ve doğru yapılmış aktüer hesabı olduğunu göstermektedir. Ayrıca işçilik alacakları için imzalanan genel bir ibranamenin, iş kazası tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmadığı da dikkat çekicidir.
7. Turizm ve İnşaat Sektörüne Özgü Durumlar
- Mevsimlik otel çalışanları: Sezon sonunda iş sözleşmesinin askıya alınması veya sona ermesi, iş kazasından doğan tazminat hakkını etkilemez. Mevsimlik çalışma düzeni için turizmde mevsimlik işçi askı süreci rehberimize bakabilirsiniz.
- Sigortasız (kayıt dışı) çalışanlar: Sigortasız çalışmak iş kazası tazminatı istemeye engel değildir; ancak önce hizmet ve iş kazası tespiti gerekebilir.
- Taşeron zinciri: İnşaat sektöründe asıl işveren, alt işveren ve bazen yapı denetim ile şantiye şefi sorumluluk zincirinde yer alabilir.
- Yabancı uyruklu işçiler: Türkiye’de çalışan yabancı işçiler de aynı haklara sahiptir; çalışma izni olmaması işverenin iş güvenliği yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
8. Kazadan Sonra Ne Yapmalısınız?
- Tedavi olun ve kayıt oluşturun: Hastanede olayın “iş kazası” olarak kayda geçirilmesini isteyin.
- Delilleri koruyun: Olay yeri fotoğrafları, tanıkların isim ve iletişim bilgileri, makine veya ekipmanın durumu.
- SGK bildirimini kontrol edin: İşverenin kazayı bildirip bildirmediğini e-Devlet üzerinden takip edin; bildirilmediyse kendiniz başvurun.
- Maluliyet tespiti: Tedavi tamamlandıktan sonra SGK’dan sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesini isteyin; orana itiraz hakkınızı kullanın.
- İbraname konusunda dikkatli olun: İşverenin sunduğu belgeleri imzalamadan önce kapsamını inceleyin.
- Dava hazırlığı: Kusur raporu, SGK kayıtları ve ücret belgeleriyle iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açın.
Akademik Çalışmalarda İş Kazası Tazminatı
İş kazasından doğan tazminat, Türk lisansüstü çalışmalarında da güncel bir inceleme konusudur. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yer alan yeni bir yüksek lisans tezi, iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat taleplerini mevzuat, Yargıtay içtihatları ve doktrin ışığında bütüncül biçimde ele almakta; maddi tazminatın kapsamını ve hesaplanmasını etkileyen faktörler arasında SGK yardımlarını, özel sigorta tazminatlarını, denkleştirme (mahsup) ilkesini, iş gücü kaybı oranını, müterafık kusuru ve sürekli bakıma muhtaç hâle gelmeyi saymaktadır (Demirci, 2026, Tez No. 1015564). Bu tespit, yukarıda açıklanan SGK indirimi ve kusur indiriminin uygulamadaki ağırlığını doğrulamaktadır.
Bir diğer çalışma, 6331 sayılı Kanunun önemli bir adım olmasına karşın çalışma sahasında yeterli denetim sağlanamadığı için mevzuattan beklenen amacın tam olarak gerçekleşmediğini vurgulamakta ve işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemesinin hukuki sonuçlarını incelemektedir (Ocakcı, 2023, Tez No. 807109). Bu nedenle kaza sonrası dosyada, işverenin risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve koruyucu donanım teslim belgeleri kusur tespiti açısından belirleyici delillerdir; yukarıdaki adım adım listede belirtilen delil koruma adımları da bu açıdan önem taşır.
Sonuç
İş kazası geçiren işçi, SGK yardımlarının karşılamadığı zararı ve manevi zararını işverenden isteyebilir. Sonucu belirleyen başlıca unsurlar; olayın iş kazası olarak tespiti, maluliyet oranı, kusur dağılımı ve SGK gelirinin peşin sermaye değerinin doğru indirilmesidir. Bu davalar zorunlu arabuluculuğa tabi değildir ve kural olarak on yıllık zamanaşımı süresi içinde açılabilir.
Kusur ve hesap raporlarının teknik niteliği nedeniyle, somut uyuşmazlıklarınız ve hak kaybı yaşamamak adına alanında uzman bir avukata başvurulması tavsiye edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası tazminat davası için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit ve rücu davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaz.
İş kazası tazminat davası ne kadar sürede açılmalı?
Kural olarak on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 146). Sürenin başlangıcı, zararın kesin olarak belirlendiği, özellikle maluliyet oranının kesinleştiği tarihe göre değerlendirilir.
Kazada benim de kusurum varsa tazminat alabilir miyim?
Evet. İşçinin kusuru tazminatı tamamen ortadan kaldırmaz; kusur oranında indirim yapılır. İşverenin iş güvenliği önlemlerini almamış olması, kusur dağılımında belirleyicidir.
SGK’nın bağladığı gelir tazminattan düşülür mü?
Evet. Yargıtay uygulamasına göre SGK tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri ve geçici iş göremezlik ödeneğinin rücu edilebilir kısmı, hesaplanan maddi zarardan indirilir.
Sigortasız çalışırken iş kazası geçirdim, hakkım var mı?
Evet. Sigortasız çalışmak tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak önce çalışmanın ve olayın iş kazası olarak tespit edilmesi gerekebilir.
Taşeron işçisiyim, kime dava açmalıyım?
Alt işveren ile asıl işveren iş sağlığı ve güvenliğinden doğan zarardan müteselsilen sorumludur. Dava her ikisine karşı birlikte açılabilir.
Yararlanılan kaynaklar: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49-56, 146, 417; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; 5510 sayılı Kanun m. 13, 21; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3; Yargıtay 10. HD E. 2024/659 K. 2024/14148; E. 2023/6334 K. 2024/9652; E. 2022/10319 K. 2023/11550; E. 2022/11719 K. 2024/811; E. 2026/3419 K. 2026/3207. YÖK Ulusal Tez Merkezi Tez No. 1015564, 807109. Mevzuat metinleri için: mevzuat.gov.tr.
Yasal Uyarı: Bu metin, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. sophoshukuk.com olarak herhangi bir yönlendirme, garanti veya sonuç vaadinde bulunmamaktayız. Her dosya kendi özel şartlarına göre değerlendirilmelidir; somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınız.